Πώς αντιμετωπίζεται η παρενόχληση στον εργασιακό χώρο;

Μία από τις πρώτες σκέψεις που έχει η εργαζόμενη ή ο εργαζόμενος που έχει πέσει θύμα σεξουαλικής παρενόχλησης είναι το «συνέβη όντως ή είναι στο μυαλό μου;». Μερικές φορές η σεξουαλική παρενόχληση στον εργασιακό χώρο μπορεί να ξεκινήσει και να κλιμακωθεί τόσο σταδιακά και ύπουλα που το θύμα όχι μόνο δεν μπορεί να αντιδράσει, αλλά δεν είναι και σίγουρο για το τι συμβαίνει.

Σύμφωνα με τον Νόμο 3896/2010 (Άρθρο 2), ως σεξουαλική παρενόχληση ορίζεται «οποιαδήποτε ανεπιθύμητη λεκτική, μη λεκτική ή σωματική συμπεριφορά σεξουαλικού χαρακτήρα που αποσκοπεί ή έχει ως αποτέλεσμα την προσβολή της αξιοπρέπειας ενός προσώπου, ιδίως με τη δημιουργία εκφοβιστικού, εχθρικού, εξευτελιστικού, ταπεινωτικού ή επιθετικού περιβάλλοντος». Παράλληλα, το Άρθρο 337 του Ποινικού Κώδικα αναφέρει ότι «όποιος προβαίνει σε χειρονομίες γενετήσιου χαρακτήρα ή διατυπώνει προτάσεις για τέλεση γενετήσιων πράξεων σε πρόσωπο που εξαρτάται εργασιακά από αυτόν ή εκμεταλλευόμενος την ανάγκη ενός προσώπου να εργαστεί, τιμωρείται με φυλάκιση έως τρία έτη ή χρηματική ποινή».

Όσο αποσιωπώνται τέτοιου είδους περιστατικά τόσο ο μεγαλώνει ο εφιάλτης για τα θύματα, έχοντας σημαντικές επιπτώσεις στην ψυχική τους υγεία.

Σύμφωνα με τον παραπάνω ορισμό στις πράξεις σεξουαλικής παρενόχλησης υπάρχουν κάποια συγκεκριμένα χαρακτηριστικά: Πρόκειται για συμπεριφορές σεξουαλικής φύσεως, οι οποίες είναι ανεπιθύμητες και μη αποδεκτές, δημιουργούν ένα εχθρικό περιβάλλον εργασίας που εμποδίζει τα άτομα να αποδώσουν στην εργασία τους και οι διάφορες απαιτήσεις σεξουαλικής φύσεως γίνονται προϋπόθεση για ευνοϊκή μεταχείριση στον χώρο εργασίας, για διατήρηση της θέσης εργασίας ή για την αποφυγή δυσάρεστων επιπτώσεων.

Παρότι το τι συνιστά σεξουαλική παρενόχληση εξ ορισμού φαίνεται ξεκάθαρο, στην πράξη τα όρια και η αναγνώριση του φαινομένου δεν είναι τόσο ξεκάθαρα, καθώς οι συμπεριφορές σεξουαλικής παρενόχλησης μπορούν να πάρουν πολλές μορφές. Για παράδειγμα σεξουαλικά αγγίγματα, ανεπιθύμητη σκόπιμη σωματική τριβή, επίμονα βλέμματα με σεξουαλικά υπονοούμενα, χυδαία σχόλια ή χειρονομίες, σχόλια που αφορούν τη σεξουαλική ζωή κάποιας ή κάποιου, η επίδειξη πορνογραφικών ή σεξουαλικών εικόνων ή βίντεο, έντονη πίεση για ραντεβού εκτός εργασιακού χώρου ή σεξουαλική πράξη, αποστολή μηνυμάτων ή email με σεξουαλικό περιεχόμενο, σεξουαλικά αστεία, διάδοση σεξουαλικών φημών για μία εργαζόμενη ή έναν εργαζόμενο και άλλα.

Κάποιες φορές οι παραπάνω συμπεριφορές είναι τόσο ξεκάθαρες που κάποιος που βρίσκεται σε ανώτερη θέση ή θέση εξουσίας ζητά σεξουαλική επαφή ή απαιτεί σεξουαλικές πράξεις ως αντάλλαγμα για κάποια προαγωγή ή κάποιο άλλο εργασιακό όφελος. Υπάρχουν όμως και οι περιπτώσεις που αν η εργαζόμενη/ ο εργαζόμενος αντιδράσει σε μία από τις παραπάνω συμπεριφορές τότε ξαφνικά το εργασιακό περιβάλλον γίνεται εχθρικό- εκφοβιστικό, οι συνθήκες λιγότερο ευνοϊκές και δημιουργείται ένα δυσάρεστο αίσθημα στο θύμα. Υπάρχουν επίσης περιπτώσεις που η παρενόχληση μπορεί να ξεκινήσει με το να ζητήσει ο εργοδότης ή κάποιος συνάδελφος σε κάποια/ον υφιστάμενο/συνάδελφο να βγουν ραντεβού. Αν αυτό παραμείνει σε επίπεδο μίας πρότασης που κάποιος/α μπορεί να δεχτεί ή όχι, δεν αποτελεί σεξουαλική παρενόχληση. Όταν όμως αυτή η πρόταση συνοδεύεται από συναισθηματική πίεση, εκβιασμό, υπονοούμενα για δυσμενείς συνέπειες (πχ «κρίμα δεν είναι να μην πάρεις εσύ την προαγωγή;») ή/και εκδικητική συμπεριφορά, τότε πρόκειται για ξεκάθαρη σεξουαλική παρενόχληση και όχι απλώς πρόταση για ένα ραντεβού.

Τα θύματα σεξουαλικής παρενόχλησης αισθάνονται μπερδεμένα, φοβούνται τα αποτελέσματα που θα έχει η άρνηση τους στην εργασία τους, φοβούνται να μιλήσουν σε κάποιον/α συνάδελφο, γιατί δεν ξέρουν πρώτα αν θα τους πιστέψουν και έπειτα πως θα τους κρίνουν (πχ. σχόλια τύπου «ε κάτι θα έκανες και προκάλεσες») με αποτέλεσμα είτε να οδηγούνται σε παραίτηση είτε να υπομένουν συμπεριφορές, ελπίζοντας πως κάποια στιγμή θα σταματήσουν. Όπως αναφέρει ο επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας Frances O’ Grady «Σε αρκετές περιπτώσεις, η σεξουαλική παρενόχληση των γυναικών στον εργασιακό χώρο γίνεται αντιληπτή ως απλό «πείραγμα». Όμως, οφείλουμε να είμαστε ειλικρινείς. Η σεξουαλική παρενόχληση είναι μία άκρως ταπεινωτική μορφή διάκρισης, η οποία δύναται να υπονομεύσει την ψυχική υγεία των εργαζομένων γυναικών σε ολόκληρο τον κόσμο. Πολλές φορές τα θύματα αναγκάζονται να αποσιωπήσουν την αλήθεια υπό την κυρίευση των συναισθημάτων του φόβου και της ντροπής».

Η ντροπή, ο φόβος, η αμφισβήτηση της κρίσης και της αντίληψης του ατόμου ακόμη και από τον ίδιο του τον εαυτό, οι ενοχές ότι προκάλεσε αυτές τις συμπεριφορές, η ταπείνωση που νιώθει, η ανησυχία για τις συνέπειες, η σκέψη «μήπως υπερβάλλω», ο φόβος της απόλυσης αποτελούν τις κύριες αιτίες για την αποσιώπηση των περιστατικών σεξουαλικής παρενόχλησης. Όσο όμως αποσιωπώνται τέτοιου είδους περιστατικά τόσο ο μεγαλώνει ο εφιάλτης για τα θύματα, έχοντας σημαντικές επιπτώσεις στην ψυχική τους υγεία. Τα θύματα θα πρέπει να μη διστάζουν να ζητήσουν βοήθεια για να καταγγείλουν μία τέτοιου είδους συμπεριφορά, όμως και ο καθένας ξεχωριστά οφείλει να προβαίνει στην καταγγελία τέτοιων περιστατικών που ενδεχομένως θα πέσουν στην αντίληψη του, βοηθώντας όχι μόνο το άτομο που βρίσκεται σε αυτή τη θέση, αλλά και στην αποτροπή μελλοντικών παρόμοιων περιστατικών.

Πηγές
Ανήθικες “προτάσεις” στο χώρο εργασίας. Η σεξουαλική παρενόχληση στην Ελλάδα. – Crime Times
Είδη σεξουαλικής παρενόχλησης στο χώρο εργασίας (safesociety.gr)
Σεξουαλική παρενόχληση: ποια είναι τα όρια; | ActionAid
| ΚΕ.Π.Ε.Α./Γ.Σ.Ε.Ε. (kepea.gr)

Νίκη Δαλιανά
Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας- Σύμβουλος Σταδιοδρομίας MSc
Human Resource Management, University of Minnesota

Ακολουθήστε την Α,ΜΠΑ; στο Google News