Μερικές φορές η διαφοροποίηση στην αναγνωρισιμότητα έχει να κάνει απλώς με.. την γλώσσα. Η διάχυση της αγγλικής παγκοσμίως ως “εσπεράντο της εποχής μας” φαίνεται ότι θα είναι καθοριστική για την συγγραφέα Brigitte Reimann. Το έργο της Reimann, Siblings (Die Geschwister) του 1963 πρόκειται να εκδοθεί στο Ηνωμένο Βασίλειο και τις Ηνωμένες Πολιτείες τον Φεβρουάριο του 2023, για να συμπέσει με την επέτειο του πρόωρου θανάτου της. Θεωρείται έργο πρωτοποριακό της κλασικής λογοτεχνίας της Λαϊκής Δημοκρατίας της Γερμανίας (δηλαδή της Ανατολικής Γερμανίας). Το έγραψε λίγο πριν τα 30 της έτη, μετά την κατασκευή του Τείχους του Βερολίνου ακολούθως του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, κι αφηγείται την ένθερμη πίστη μιας νεαρής γυναίκας στις προσπάθειες της μεταπολεμικής γενιάς να οικοδομήσει ένα λαμπρό και όμορφο μέλλον βασισμένο στα ιδανικά του του σοσιαλισμού. Σε αυτό εξιστορεί τον αποκαρδιωτικό αντίκτυπο που έχει η προσήλωσή της στο έργο αυτό, σε αντίθεση με τις απόψεις των αδελφών της για την ενότητα της οικογένειάς της.
Η Lucy Jones, η οποία μετέφρασε το μυθιστόρημα 129 σελίδων στα αγγλικά, και το οποίο ο εκδοτικός οίκος Penguin θα κυκλοφορήσει στις 2 Φεβρουαρίου ως μέρος της σειράς Modern Classics, πέρασε χρόνια προσπαθώντας να εξασφαλίσει το ενδιαφέρον ενός εκδότη για μια αγγλόφωνη έκδοση του μυθιστορήματος. Η Jones ασχολήθηκε στενά με την Reimann, έχοντας ήδη μεταφράσει το 2019 το έργο της I Have No Regrets, τον πρώτο τόμο των ειλικρινών, συχνά αστείων ημερολογίων της, που περικλείουν αυτό που η συγγραφέας περιέγραψε ως «τα έντονα συμπλέγματα της ζωής», «την ταραχή, τα κουτσομπολιά και τις περίπλοκες ίντριγκες».
Θεωρούμενο ως σε μεγάλο βαθμό αυτοβιογραφικό, το Siblings ξεκίνησε το 1960 όταν ο ίδιος ο αδερφός της Reimann, απογοητευμένος από την Ανατολική Γερμανία, δραπέτευσε για τη Δύση κι εκείνη άρχισε να γράφει για την οδυνηρή απώλεια να τον χάσει για μια «άλλη Γερμανία».
Στο έργο της, η γυναίκα που είπε σε έναν από τους τέσσερις συζύγους της «Δεν μπορώ να ζήσω χωρίς την ευφορική ορμή μιας νέας αγάπης», περιλαμβάνει πολλές από τις ρομαντικές αποδράσεις από τη σύντομη αλλά εκθαμβωτική ζωή της, στην οποία επλήγη ακόμα και από πολιομυελίτιδα. Χαρτογραφώντας την πραγματικότητα της καθημερινότητας στη σοσιαλιστική Γερμανία, περιγράφει λεπτομερώς τον χρόνο που πέρασε ως καλλιτέχνης με κρατική χρηματοδότηση σε ένα βιομηχανικό εργοστάσιο στη νέα πόλη Hoyerswerda, όπου έκανε μαθήματα γραφής για τους εργάτες. Οι θητείες της στο πάτωμα του εργοστασίου, κατά τις οποίες ρουφούσε τον μαύρο αέρα της αιθάλης που πιθανότατα συνέβαλε στον καρκίνο που έβαλε τέλος στη ζωή της, αποτελούν υλικό για τις σκληρές περιγραφές της για τη βιομηχανική ζωή και τις καθημερινές προκλήσεις ενός σοσιαλιστικού κράτους. Από τα ζητήματα εφοδιαστικής αλυσίδας, ως τον χλευασμό που εισέπραξε επειδή φορούσε κραγιόν στη δουλειά.
Θεωρούμενο ως σε μεγάλο βαθμό αυτοβιογραφικό, το Siblings ξεκίνησε το 1960 όταν ο ίδιος ο αδερφός της Reimann, απογοητευμένος από την Ανατολική Γερμανία, δραπέτευσε για τη Δύση κι εκείνη άρχισε να γράφει για την οδυνηρή απώλεια να τον χάσει για μια «άλλη Γερμανία».
Το πιο διάσημο μυθιστόρημά της, το Franziska Linkerhand, το οποίο η μεταφράστριά της περιγράφει ως «Γερμανική ιστορία που τροφοδοτείται με τη μορφή ενός ερωτικού γράμματος», ήταν ημιτελές όταν πέθανε, αλλά έγινε ευπώλητο όταν τελικά κυκλοφόρησε το 1974. Η πορεία του πολυσελίδου μυθιστορήματος αντανακλά την αυξανόμενη απογοήτευση της ίδιας της Reimann για τις καθημερινές πραγματικότητες του σοσιαλισμού, όπως τον βίωσε. Αργότερα θα αναφερόταν στον εαυτό της ως «εύπιστη ανόητη» σχετικά με τον πάλαι ποτέ ενθουσιασμό της για τον κομμουνισμό.
Τα βιβλία της Reimann, όπως είναι φυσικό, λογοκρίθηκαν έντονα από τις ανατολικογερμανικές αρχές. Μόνο τα τελευταία 25 χρόνια οι πρωτότυπες, μη λογοκριμένες εκδόσεις έγιναν διαθέσιμες στο ευρύτερο κοινό σε νέες εκδόσεις του έργου της στην Γερμανία.
Δεν ήταν όμως όλα μαύρα κι άραχλα, κι από φεμινιστικής απόψεως μια άλλη συγγραφέας έρχεται να επισημάνει κάτι σημαντικό. Για την Carolin Würfel, δημοσιογράφο και συγγραφέα από τη Λειψία με ιδιαίτερη εστίαση στον φεμινισμό και την Ανατολική Γερμανία, η οποία ήταν 3 ετών όταν έπεσε το Τείχος του Βερολίνου, η Reimann πρόσφερε την ευκαιρία «να δω από πού προέρχονται οι γυναίκες στην οικογένειά μου».
Το πρόσφατο μη λογοτεχνικό βιβλίο της Würfel, Three Women Dreamed of Socialism (Τρεις γυναίκες ονειρεύτηκαν τον σοσιαλισμό), εξετάζει τις στενές φιλίες μεταξύ της Reimann, της μεγαλοπρεπούς ανατολικογερμανικής λογοτέχνιδος Christa Wolf, και της μυθιστοριογράφου Maxie Wander, οι οποίες είχαν αμφίθυμη σχέση με τον σοσιαλισμό. Οι ζωές τους, όπως και πολλών γυναικών στην Ανατολική Γερμανία, ήταν πολύ πιο χειραφετημένες από εκείνες της Δύσης, λέει, καθιστώντας τις αντικείμενα γοητείας και έμπνευσης τότε και τώρα. «Η Reimann ήταν μέρος μιας γενιάς στην οποία οι γυναίκες απολάμβαναν ίσες αμοιβές, είχαν το δικαίωμα να κάνουν έκτρωση, να πάρουν διαζύγιο … μπορούσε να ζήσει μόνη της, να καπνίζει, να ακούει τζαζ, να κόβει κοντά τα μαλλιά της, ενώ οι γυναίκες της Δύσης συχνά κρατούνταν πίσω, δεν μπορούσαν να βρουν δουλειά ή να ψηφίσουν χωρίς την άδεια των συζύγων τους – γι’ αυτό και τα έργα της Reimann είχαν αξιοσημείωτο κοινό και στη Δύση», όπως επισημαίνει.
Η επανένωση όμως των δυο Γερμανιών, μετά την πτώση του Τείχους, έφερε μια ομογενοποίηση και μια λήθη της κουλτούρας του παρελθόντος, στην επίτευξη μιας μεγαλύτερης εθνικής ενότητας. Ξαφνικά τα καλά αναμείχθηκαν με τα κακά και ξεχάστηκαν.
Γιατί όμως τώρα το ανανεωμένο ενδιαφέρον;
Η ανάδειξη νέων ανασφαλειών στην διεθνή σκακιέρα, η τολμηρή φωνή της Reinmann και το συνολικό φεμινιστικό coolness της κάνουν την επανεπίσκεψη των έργων της σημείο σύγχρονου ενδιαφέροντος.
Η Franziska Linkerhand διασκευάστηκε πρόσφατα για τη θεατρική σκηνή. Τον Οκτώβριο, το αδημοσίευτο πρωτόλειο της Reimann, Die Denunziantin (The Denunciator), το οποίο άρχισε να το συγγράφει στα 19 της και το οποίο λογοκρίθηκε τόσο διεξοδικά που η Reimann το είχε παρατήσει, δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά, αφού ανακαλύφθηκε στο Αρχείο Reimann στο Neubrandenburg από τη συντάκτρια και ειδική στην ανατολικογερμανίδα συγγραφέα, Kristina Stella.
Πάντως η μεταφράστρια Lucy Jones κι η υπεύθυνη εκδόσεων στον Penguin έχουν κάθε φιλοδοξία να προωθήσουν περισσότερο το έργο της Reinmann στο μέλλον και να γνωρίσουν αυτή την άγνωστη στο αγγλόφωνο κοινό φεμινίστρια συγγραφέα εκ νέου. Μείνετε συντονισμένες!
Με στοιχεία από το Guardian
Ακολουθήστε την Α,ΜΠΑ; στο Google News
