Μια «αφηρημένη προοπτική» ήταν η μητρότητα για τη διακεκριμένη ιστορικό Sarah Knott, όταν ξεκίνησε να αναρωτιέται τι σήμαινε να είσαι μητέρα στο παρελθόν. Αποφασίζοντας να μελετήσει την ιστορία της μητρότητας στη Βρετανία και τη Βόρεια Αμερική από τον 17ο αιώνα μέχρι τις μέρες μας, δεν άργησε να διαπιστώσει πόσο δύσκολο ήταν να εντοπίσει σχετικές καταγραφές.
Οι ιστορικοί επί αιώνες ασχολούνταν με κατορθώματα κυρίως των ανδρών: πόλεμοι, πολιτικές εξελίξεις, επαναστάσεις ήταν τα βασικά τους ενδιαφέροντα. Η καθημερινή φροντίδα ενός μωρού φαίνεται να τους αφήνει αδιάφορους. Η Knott συνειδητοποιεί ότι ο καλύτερος τρόπος να διερευνήσει το παρελθόν της μητρότητας είναι να στρέψει την προσοχή της στα θραύσματα και τις «ανέκδοτες» διηγήσεις.
Διαβάζει ιστορικούς, δημογράφους, αρχαιολόγους, ανθρωπολόγους και κοινωνιολόγους. Μελετά απομνημονεύματα, επιστολές, ημερολόγια, κυβερνητικές αναφορές και πρακτικά δικαστηρίων, έρευνες και συνεντεύξεις, αναζητώντας τις χαμένες ιστορίες των μητέρων στο διάβα των αιώνων. Στην πορεία της έρευνάς της θα μείνει έγκυος, θα αποβάλλει, θα ξαναμείνει έγκυος και όταν εκδοθεί το βιβλίο της «Μητέρες: Μια αντισυμβατική ιστορία», η ίδια θα είναι πια μητέρα δύο παιδιών.
Οι «Μητέρες» δεν απευθύνονται μόνο σε όσες έχουν βιώσει τη μητρότητα, παρότι η ειλικρίνεια με την οποία η συγγραφέας μιλά για τις ανησυχίες, τις αμφιβολίες, τα «ζόρια» αλλά και την ευτυχία της, σίγουρα θα τις κάνει να ταυτιστούν μαζί της.
Η συγγραφέας αποφασίζει να δει τη «μητρότητα» σαν ρήμα, γράφοντας για όσα «συνθέτουν τη συνέχεια, το αίμα και τον ιδρώτα του να “κάνεις παιδί”». «Η ιστορία της μητρότητας έχει αρχίσει να τακτοποιείται μέσα μου –μου προκαλεί δέος, με στηρίζει και με καθηλώνει εναλλάξ. Τόσα ρήματα άρρηκτα δεμένα με τον χρόνο, τον τόπο και το άτομο: συλλαμβάνω, αποβάλλω, φέρω, γεννώ, σαραντίζω. Κι ύστερα, με νέο καστ, ακούω κλάματα, παίρνω αγκαλιά, βλέπω, μυρίζω, διακόπτομαι, κοιμάμαι, δεν κοιμάμαι, ταΐζω, δεν ξέρω, προσπαθώ να μάθω, πηγαινοφέρνω, συνεισφέρω…», γράφει.
Στο βιβλίο της η Sarah Knott χρησιμοποιεί σαν γνώμονα το προσωπικό της βίωμα, διερευνώντας την ολοένα μεταβαλλόμενη εμπειρία της μητρότητας και διαπιστώνοντας πως η κύηση και η φροντίδα ενός μωρού καθορίζονται σε μεγαλύτερο βαθμό απ’ όσο θα μπορούσαμε να φανταστούμε από τον χρόνο και τον τόπο.
Αποφασίζοντας να αφήσει ως κληρονομιά την εικόνα της ιστορικού που έρχεται σε αντίθεση με την καρικατούρα των ακαδημαϊκών που φυσάνε τη σκόνη από το «σκισμένο και εύθρυπτο χειρόγραφο», η συγγραφέας βαδίζει δίπλα στις ηρωίδες τής έρευνάς της: σκλάβες στις φυτείες της Νότιας Καρολίνας, νοικοκυρές των προαστίων της δεκαετίας του 1950, εργάτριες, φεμινίστριες, μέλη της ινδιάνικης φυλής Κρι, Βρετανίδες ευγενείς του 17ου αιώνα, η Λαίδη Κασλμέιν, ερωμένη του Βασιλιά Καρόλου Β’, είναι μερικές από αυτές που έρχονται να μοιραστούν τις σκέψεις και τις εμπειρίες τους μαζί της.
Κυρίαρχη έννοια στις «Μητέρες» είναι και η «ετερομητρότητα». Σε όλους τους αιώνες και τις κοινωνικές τάξεις εντοπίζονται σχήματα κατά τα οποία κάποια άλλη, πέρα από τη φυσική μητέρα, έρχεται να βοηθήσει στο μεγάλωμα του βρέφους, ακόμα και θηλάζοντάς το –το ερώτημα «το στήθος ποιανής;» έρχεται να αντικατασταθεί από το «στήθος ή μπουκάλι;» κατά τη διάρκεια του 20ου αιώνα.
Η ιστορικός διατρέχει τους αιώνες εντοπίζοντας τον τρόπο με τον οποίο μεγάλωναν τα παιδιά σε διάφορα κοινωνικά περιβάλλοντα, τα αντικείμενα και τα τρόφιμα που ήταν διαθέσιμα γι’ αυτόν τον σκοπό αλλά και τα άπειρα όσο και αλληλοαναιρούμενα εγχειρίδια με συμβουλές, που στη συντριπτική τους πλειονότητα ήταν γραμμένα από άντρες.
Οι «Μητέρες» δεν απευθύνονται μόνο σε όσες έχουν βιώσει τη μητρότητα, παρότι η ειλικρίνεια με την οποία η συγγραφέας μιλά για τις ανησυχίες, τις αμφιβολίες, τα «ζόρια» αλλά και την ευτυχία της, σίγουρα θα τις κάνει να ταυτιστούν μαζί της. «Αυτή η βαθιά σαγήνη, αυτή η σαρωτική αγάπη μού φαίνεται τώρα απρόσμενη, ασύδοτη σχεδόν», εξομολογείται.
Το βιβλίο, κατανοητό και καλογραμμένο, διαβάζεται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς φέρνει στην επιφάνεια πληροφορίες που μέχρι σήμερα αγνοούσαμε: από τις «στράτες» του 17ου αιώνα που ήταν προϊόν της ανησυχίας των Άγγλων, καθώς θεωρούσαν ότι το μπουσούλισμα των μωρών έμοιαζε ανησυχητικά με το περπάτημα στα τέσσερα, μέχρι το ροζ χρώμα που αρχικά προκρίθηκε ως κατάλληλο για τα αγόρια, πριν αντικατασταθεί από το γαλάζιο.
Ολοκληρώνοντας το έργο της η Sarah Knott δε διστάζει να απομυθοποιήσει το πρότυπο της μητέρας -όπως αυτό ορίζεται από τη βικτωριανή ηθική και την ευτυχισμένη νοικοκυρά της δεκαετίας του 1950-, ένα πρότυπο που γεμίζει ενοχές και καταπιέζει τις σύγχρονες γυναίκες. Συνειδητοποιεί ενστικτωδώς ότι η μητρότητα είναι ένα «έργο αγάπης» και ως τέτοιο δε χωράει στεγανά.
«Από τα ιστορικά υλικά που έχω εξασφαλίσει δεν προκύπτει κάποιο μανιφέστο για τη φροντίδα ενός βρέφους. Ίσως και να μην είμαι τύπος που γράφει μανιφέστα. Νιώθω δυσπιστία απέναντι στην πολιτική που βασίζεται στην αυθεντία και την εμπειρία των μητέρων –ο ματερναλισμός μου μοιάζει για φεμινισμός προσαρμοσμένος σε πιο συντηρητικούς καιρούς. Αλλά μπορεί να κάνω λάθος σ’ αυτό. Αν κάνουμε το ουσιαστικό ρήμα, από την ταυτότητα της μητέρας στη δραστηριότητα της μητρότητας, τότε οι προοπτικές αλλάζουν.
Η υπεράσπιση της φροντίδας σε καιρό ύστερου καπιταλισμού, η οποία αρθρώνεται ως αίτημα από φροντιστές οποιασδήποτε κατηγορίας -θετούς, βιολογικούς και εργαζόμενους, γυναίκες, άντρες, λεσβίες, γκέι, τρανς και όλους τους υπόλοιπους- θα μπορούσε όντως να αποτελέσει τη βάση ενός ευρύτερου συνασπισμού. Ο 21ος αιώνας εξακολουθεί να μεταβάλλεται κάτω από τα πόδια μας».
Βρείτε το βιβλίο στο LifoShop.
*Αυτό το Σαββατοκύριακο μη χάσετε το μεγάλο αφιέρωμα του ampa στη μητρότητα και τις αλήθειες που δεν λέμε
Ακολουθήστε την Α,ΜΠΑ; στο Google News
