Όταν γύρω σου αρχίζουν να πεθαίνουν άνθρωποι που ήταν ζυμωμένοι με τις αναμνήσεις σου ή καλύτερα -μιας και μιλάμε για διάσημους στα πέρατα του κόσμου- τις συνθήκες που θεωρούσες δεδομένες, καταλαβαίνεις ότι μεγαλώνεις κι εσύ. Την Jane Birkin μπορεί να την είχαν συνοδοιπόρο οι γονείς μας στην σεξουαλική επανάσταση των 1970s, όμως για μας υπήρξε μια σταθερά, ένα το κρατούμενο, ήδη μια γυναίκα-είδωλο. Εν ολίγοις κάτι που βρήκαμε έτοιμο και δεν χρειάστηκε ποτέ να αμφισβητήσουμε. Η είδηση επομένως ότι έφυγε στα 76 της σηματοδοτεί ουσιαστικά τέλος εποχής, έστω κι αν ο μέντοράς της, ο Serge Gainsbourg είχε ήδη φύγει για το Μεγάλο Επέκεινα ήδη από το 1991. Και κάπως έτσι θα συναντηθούν για να αναστενάξουν ξανά παρέα Je t’aime, moi non plus (Σ’αγαπώ, Ούτε κι εγώ), το τραγούδι τους που έκανε ακόμη και το Βατικανό να αντιδράσει και να το απαγορεύσει, μαζί με τα ραδιόφωνα πολλών ευρωπαϊκών χωρών, λόγω των καταφανώς σεξουαλικών λυγμών του, και που έγινε σύμβολο μιας ολόκληρης γενιάς.
Η λάμψη της Birkin επεκτείνεται πέραν της διάσημης και πολυθρύλητης τσάντας του οίκου Hermès που φέρει το όνομά της και που έχει λίστες αναμονής δεκάδων μηνών και τιμή πώλησης πολλών χιλιάδων δολλαρίων πίσω της. Κι ας είναι το πρώτο που έρχεται στο μυαλό των νέων γυναικών σήμερα χάρις σε άπειρα editorial μόδας που την αναφέρουν πάντοτε στα hot lists των πιο σικ και κλασικών αξεσουάρ. Επειδή η Birkin ουσιαστικά ήταν αυτό το ατίθασο ελαφάκι με τα μεγάλα μάτια, αυτή η αντισυμβατική περσόνα με το λευκό αμάνικο φανελάκι που ροβολούσε τις στράτες της Κυανής Ακτής φορτωμένη ένα απλό πλεκτό καλάθι για τα υπάρχοντά της κι όχι μια ποθητή κοινωνικώς τσάντα για την οποία ακόμα κι ένα ολόκληρο επεισόδιο του Sex & the City είχε αφιερωθεί. H Jane Birkin, βλέπετε, ήταν και το Sex και το City σε συσκευασία τσέπης, δύο-σε-ένα πριν ακόμα κάτι τέτοιο υπάρξει ως σκέψη!
How Jane Birkin Became the “It-Girl” of 60’s Paris
Η αγγλογαλλίδα ηθοποιός και τραγουδίστρια που με αλάνθαστο κριτήριο επέλεγε μόνο υπερταλαντούχους άντρες για συζύγους της (υπήρξε διαδοχικά σύζυγος του συνθέτη John Barry, του στιχουργού Serge Gainsbourg και του φωτογράφου-σκηνοθέτη Jacques Doillon, αποκτώντας από μια κόρη με τον καθένα) ακολούθησε στην αμιγώς προσωπική της ζωή ένα πιο “συντηρητικό” τρόπο ζωής απ’ όσο άφηνε να φανεί η περσόνα της.
Κι όμως είναι αυτή η περσόνα που απελευθέρωσε τόσες γυναίκες πίσω στις δεκαετίες της σεξουαλικής επανάστασης. Και το κυριότερο, όλο αυτό έγινε σχεδόν ερήμην, χωρίς πλάνο, χωρίς περίπλοκο μάρκετινγκ και ατζέντηδες του σήμερα, με την αυτοσαρκαστική διάθεση που ήταν πλασμένη ως τυπική Αγγλίδα της εποχής της. Χωρίς αισθητικές επεμβάσεις, χωρίς στημένα ρομάντζα και -φυσικά!- χωρίς σόσιαλ μίντια. “Πόσο ταλέντο είχα, για να έχουν γραφτεί τα ωραιότερα τραγούδια στη γαλλική γλώσσα για μένα; Μάλλον όχι τόσο πολύ”, σχολίαζε μια στιγμή. Ενώ μια άλλη, “εγώ οδήγησα τον Gainsbourg στην πορεία του στα τελευταία χρόνια”, δήλωνε με αυτοπεποίθηση.
Serge Gainsbourg ft. Jane Birkin – Je t’aime…Moi non plus
Αλλά ας ξαναγυρίσουμε στην περίφημη αυτοπεποίθηση. Αναστενάζοντας οργασμικά μαζί με τον εραστή της ανάμεσα σε στίχους “πάω κι έρχομαι ανάμεσα στις λαγόνες σου” ή “είσαι το νησί, είμαι το κύμα”, του ψιθύριζε “σ’ αγαπώ” ως η γυναίκα που, πάνω στην ερωτική κορύφωση μην βρίσκοντας τι άλλο να πει, καταφεύγει στα παραδεδεγμένα της παγκόσμιας ποίησης, για να δεχθεί ως αντιλαβή “ούτε κι εγώ” από τον δαιμόνιο -κι αρκετά μεγαλύτερό της ηλικιακά- Gainsbourg. Το ζευγάρι είχε 18 χρόνια διαφορά κι όταν τον γνώρισε εκείνη, μόλις στα 22, το 1968, θεώρησε ότι εκείνος την αντιπάθησε και την βρήκε “λίγη”. Ο Gainsbourg ήταν απλά απογοητευμένος που η προηγούμενη ερωμένη του, η θρυλική Brigitte Bardot, τον είχε εγκαταλείψει κι είχε απορρίψει την πρόταση να τραγουδήσουν το ντουέτο που αρχικά έγραψε για κείνη. Η Birkin, ακομπλεξάριστη εντούτοις στον “συναγωνισμό” με μια άλλη γυναίκα, μπήκε ευχαρίστως στη θέση της, κι ένας θυελλώδης έρωτας ξεκίνησε που θα ωθούσε την Birkin να καθιερωθεί στο γαλλικό chanson όπως και στον κινηματογράφο. Το στυλ της, φυσικό, ασυμβίβαστο, μοναδικό, εκμεταλλευόμενο την λεπτεπίλεπτη ανδρόγυνη σιλουέτα της, το χτένισμα με τις αφέλειες στα μακριά καστανά μαλλιά, καθιέρωσε αυτό το απροσδιόριστο je ne sais quoi του γαλλικού σικ που έχει έκτοτε γίνει σημαία στα γυναικεία περιοδικά μόδας.
Jane Birkin και Gillian Hills στο Blow-Up (1966)
Όταν ως ξανθό γυμνό μοντέλο στήθηκε στο φακό του ωτέρ Michelangelo Antonioni για το εμβληματικό Blow Up, μια ταινία θρίλερ για τον κόσμο της φωτογραφίας των swinging 60s του Λονδίνου και συγκεκριμένα επηρεασμένο από τον διάσημο φωτογράφο David Bailey, η άνεσή της με την σεξουαλικότητά της ήρθε ως αποκάλυψη. Η ίδια σε συνεντεύξεις της έλεγε ότι ήταν ένα στοίχημα μεταξύ εκείνης και του πρώτου της συζύγου, του John Barry, ότι δεν θα είχε τα κότσια να εμφανιστεί γυμνή στο πλατό. Το στήθος της που ήταν “πλάκα” την είχε ζορίσει στο οικοτροφείο, όπου την κορόϊδευαν ότι μοιάζει με έφηβο αγόρι. Κι όντως η αγορίστικη φιγούρα της ήταν κάτι το διαφορετικό σε έναν κόσμο όπου το ιδανικό θηλυκό ήταν καμπυλόσχημο και λαχταριστό, όπως η Marilyn Monroe, η Jane Mansfield, η Britt Ekland, η Sofia Loren. Η Birkin δεν άφησε κάτι τέτοιο να την εμποδίσει από το να γίνει αντικείμενο λατρείας από άντρες και γυναίκες.
Μετά από εμφανίσεις στις ταινίες Kaleidoscope (με θέμα την υποκουλτούρα) και το Wonderwall (μια ταινία ψυχεδέλειας τυπική των 60s) έπαιξε στο Slogan μαζί με τον Gainsbourg. Ωστόσο τα διεθνή ακροατήρια την θυμούνται πιο χαρακτηριστικά στο ερωτικό ψυχολογικό θρίλερ La Piscine (Η Πισίνα) με τον Alain Delon και την Romy Schneider σε ένα ντουέτο υπέρτατου αισθησιασμού: οι πρώην εραστές συναντιώνταν στην ταινία ως ηθοποιοί σε ρόλους εραστών που συναντούν και διαμένουν με έναν πρώην εραστή και την αθώα 18χρονη κόρη του. Η Birkin, σαν παραζαλισμένη σε όλη τη διάρκεια της ταινίας που ταιριάζει απόλυτα στο χαρακτήρα, κρατώντας ένα έντονο αγγλικό αξάν στα γαλλικά της που άνετα συναγωνίζεται εκείνο της ταινίας Ο Αστερίξ κι οι Βρετανοί, είναι πραγματικά αξιαγάπητη. Η χωρίς ηθικούς φραγμούς απεικόνιση της σαρκικής αγάπης συμβάλλει ώστε η Birkin να ταυτιστεί στο μυαλό των θεατών με το ελευθεριακό πνεύμα της σεξουαλικής επανάστασης. «Ήταν μια άλλη εποχή, αθώα τότε -θα πει χρόνια αργότερα- δεν υπήρχαν τα κοινωνικά αδιέξοδα του σήμερα».
Τάσσεται υπέρ των γυναικών και των αδυνάτων. Συμμετέχει στην εκστρατεία για το δικαίωμα στην άμβλωση κι εμφανίζεται στη δίκη Bobigny, για να υποστηρίξει τέσσερις γυναίκες που κατηγορούνται ότι βοήθησαν τη μαθήτρια λυκείου Marie-Claire Chevalier να κάνει έκτρωση μετά από βιασμό, ενώ διαδηλώνει νεότατη για την κατάργηση της θανατικής ποινής στην πατρίδα της, την Μεγάλη Βρετανία. Περιθάλπτει έναν νεαρό Κονγκολέζο που είχε ζητήσει πολιτικό άσυλο και πραγματοποιεί πορεία υπέρ των προσφύγων το 2015 στο Παρίσι. Συμμετέχει επίσης στην ανοιχτή επιστολή όπου υπογράφουν 200 καλλιτέχνες και επιστήμονες στο πρωτοσέλιδο της εφημερίδας Le Monde με τίτλο «Η μεγαλύτερη πρόκληση στην ιστορία της ανθρωπότητας», η οποία παρότρυνε τους πολιτικούς να ενεργήσουν «ασταθερά και άμεσα» για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής και της «κατάρρευσης της βιοποικιλότητας». Αντίθετα με το άλλο δέος του γαλλικού σινεμά, την Brigitte Bardot που απογοητευμένη με τον κόσμο το γυρνά στην αντιδραστικότητα, η Birkin αποκηρύσσει την ακροδεξιά και τάσσεται υπέρ των φιλελεύθερων ιδεών και της συμπερίληψης. Ακόμα και το αντικείμενο της υστεροφημίας της, την τσάντα-στάτους σύμπολ θα την αποδομήσει. Το 2015 γράφει μια δημόσια επιστολή στην Hermès ζητώντας να αφαιρεθεί το όνομά της από την τσάντα, δηλώνοντας ότι ήθελε η εταιρεία να «αποβαφτίσει το Birkin Croco από δέρμα κροκοδείλου μέχρι να τεθούν σε εφαρμογή καλύτερες πρακτικές σύμφωνα με τους διεθνείς κανόνες», αναφερόμενη στις σκληρές μεθόδους που χρησιμοποιούντα για να αποκτήσουν οι κατασκευαστές τα δέρματα για τις τσάντες. Η Hermès υποχωρεί κι ανακοινώνει αμέσως μετά ότι είχε ικανοποιήσει το αίτημα της Birkin.
To 2006 παραγγέλνει σε μια ανεξάρτητη αρωματοποιό, την Lynn Harris (της φίρμας Miller Harris) ένα άρωμα που να της θυμίζει τα άλουστα, λερά (!) μακριά μαλλιά του αδερφού της, παλιές κασέλες, την πίπα που κάπνιζε ο πατέρας της, κι εγκαταλελειμένα σπίτια. Η Birkin δεν αγαπούσε τα μεθυστικά μείγματα που της πρότειναν ανέκαθεν ως μελαχρινή σειρήνα που παρασύρει σε ερωτική έξαψη, ήταν ενάντια σε όλα τα κλισέ. Προτιμούσε -λέει- να κουβαλάει ποτ-πουρί στις τσέπες της. Κι η παραγγελιά της ήρθε και ταίριαξε με αυτό που βγάζει το εν λόγω άρωμα, το L’Air de Rien, ο “αέρας του τίποτα” στην απόλυτη (λάθος) μετάφραση, ή όπως πιο σωστά το εννοούν στην Γαλλία “χωρίς πολλά πολλά”. Μια ευωδιά ερωτικής απελευθέρωσης, όταν φοράς άρωμα για τον εαυτό σου κι ίσως και τον εραστή σου μόνον. Χωρίς πολλά πολλά.
Στις δεκαετίες που μεσολαβούν από τον χωρισμό της με τον Gainsbourg η ζωή της είναι εντούτοις σπαρμένη με δυσκολίες προσωπικής φύσης. Θα αποκτήσει άλλη μια κόρη με τον Doillon στη δεκαετία του ’80, ενώ η Kate Barry, η πρώτη της κόρη, θα αυτοκτονήσει (;) το 2013 πέφτοντας από το μπαλκόνι της. Το χαμό της δεν θα τον ξεπεράσει ποτέ. Το 2002 περνάει μια περιπέτεια με την υγεία της, που μοιάζει να βρίσκεται σε υποτροπή για αρκετά χρόνια, πριν την βρει ένα αδόκητο εγκεφαλικό το 2021. Το τέλος πλησιάζει…
Σε όλη την καλλιτεχνική πορεία της, παρά το ότι ήταν παράλληλα μάνα τριών παιδιών, ένα από κάθε σύζυγο, είναι αυτή της γυναίκας που ζει μέσα στο σώμα της και με μια ακομπλεξάριστη αθωότητα που είχε ήδη διατυπωθεί από το εμβληματικό ντουέτο της.
“Ο σαρκικός έρωτας δεν έχει τέλος”. Τέλος με την έννοια της διόδου: δεν οδηγεί, δεν οφείλει να οδηγεί σε τίποτα,, δεν επιδιώκει εξιδανίκευση, είναι αυτό που είναι. Aλλά και με την αριστοτελική έννοια του σκοπού, ο οποίος απουσιάζει τελικά. Η ικεσία της -γιατί τι άλλο παρά ικεσία, να το ακούσεις με τη σειρά σου, είναι η διατύπωση του “σ’αγαπώ” σε μια στιγμή ερωτικής κορύφωσης- έρχεται να κονταροχτυπηθεί αλλά και να αλληλοσυμπληρωθεί με το “ούτε κι εγώ”. Κι εκείνη συνεχίζει… και συνεχίζει… βογγώντας από ευχαρίστηση.
Δεν χρωστάμε κάπου την ηδονή μας και τον έρωτά μας, ούτε το σώμα μας. Μας το έμαθε αυτή η γυναίκα τόσο υποδόρια, στα εφηβικά ακούσματα από τις κασέτες των γονιών μας, και στις εμφανίσεις της μ’εκείνα τα πελώρια υγρά μάτια με τις μεγάλες βλεφαρίδες.
Ακολουθήστε την Α,ΜΠΑ; στο Google News
