Γράφει η Λιάνα Μεσάικου, θεατρική συγγραφέας, ηθοποιός και κωμικός
Είμαι λιγάκι μουδιασμένη. Και δεν ξέρω πώς να ξεκινήσω. Υποτίθεται πως είναι περίοδος γιορτής για τους ανθρώπους του θεάτρου και του πολιτισμού. Μετά από έναν σχεδόν χρόνο απουσίας και αποχής από την σκηνή λόγω της πανδημίας, οι ηθοποιοί επιστρέφουν μπροστά στο κοινό για τις πολυαναμενόμενες καλοκαιρινές θεατρικές παραστάσεις. Λίγους μόλις μήνες μάλιστα μετά από το συλλογικό τραύμα του ελληνικού #metoo, που βιώσαμε οι άνθρωποι του χώρου βαθιά προσωπικά και όλοι μαζί συνάμα.
Ένα κίνημα που δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι ήρθε όταν ο χώρος ήταν «σε παύση». Όχι ότι οι άνθρωποι που μίλησαν, ειδικά πρώτοι, δεν πήραν τεράστιο ρίσκο, αλλά το κύμα των καταγγελιών που έσπασε την σιωπή πολύ πιθανόν να μην είχε συμβεί αν τα θέατρα ήταν ανοιχτά και οι καταγγελθέντες ήταν κάθε βράδυ επί σκηνής, απολαμβάνοντας το χειροκρότημα και την αγάπη του κόσμου και υπογράφοντας το μεροκάματο δεκάδων ανθρώπων.
Περίοδος γιορτής κι ελπίδας, λοιπόν, πως μια νέα εποχή ξημερώνει στον καλλιτεχνικό (κι, όχι μόνο, ελπίζω), χώρο, όπου θα εκλείψουν οι κακοποιητικές συμπεριφορές και η κατάχρηση εξουσίας. Πώς, λοιπόν, να έρθεις εσύ τώρα και να γράψεις κείμενο που θα σκιάσει το κλίμα αυτό χαράς που έχουμε όλοι τόσο πολλή ανάγκη, ειδικά μετά απ’ την χρονιά που πέρασε; Αλλά και πώς να σιωπήσεις, όταν βλέπεις τις αναδημοσιεύσεις του δελτίου τύπου με τις φωτογραφίες που το συνοδεύουν να αναπαράγονται χωρίς κανέναν κοινωνικό σχολιασμό; Παίρνεις βαθιά ανάσα λοιπόν κι αρχίζεις.
Πριν από λίγες μέρες, διάβασα στο facebook μια ανάρτηση φίλης που έλεγε στο περίπου ότι «απ’ τον Οθέλλο με blackface προτιμώ την Παπαρίζου και το παγωτό». Κι ενώ την αναφορά στην Παπαρίζου την κατάλαβα, έμεινα ν’ αναρωτιέμαι «τι επεισόδια έχασα πάλι;», καθώς δεν υπέπεσε κάτι σχετικό στην αντίληψή μου (φυσικό, ίσως, αν σκεφτεί κανείς ότι διαμένω στο Λος Άντζελες τα τελευταία χρόνια).
Η σύνθετη αναζήτηση στο google “Οθέλλος, blackface” δεν έβγαλε αποτελέσματα, αλλά η αναζήτηση “Οθέλλος, παράσταση”, μου εμφάνισε διάφορα σάιτ που αναδημοσίευαν το δελτίο τύπου της παράστασης του Οθέλλου που θα κάνει πρεμιέρα τον Ιούνιο σε σκηνοθεσία του Αιμίλιου Χειλάκη με τον Γιάννη Μπέζο στον ομώνυμο ρόλο και με blackface στις προωθητικές φωτογραφίες της παράστασης.
Για όσες φίλες και φίλους δεν γνωρίζουν τι σημαίνει blackface, είναι η πρακτική κατά την οποία ένας λευκός βάφει το πρόσωπό του σκούρο για να υποδυθεί έναν μαύρο. Είναι μια πρακτική άκρως προβληματική και προσβλητική για την μαύρη κοινότητα κι αν έχετε εξοικείωση με την αγγλική γλώσσα, με μια γρήγορη αναζήτηση στο ίντερνετ θα δείτε και την ιστορία και τους λόγους για τους οποίους είναι καταδικαστέα.
Πολύ περιληπτικά θα αναφέρω ότι στην Αμερική μετά τον Εμφύλιο Πόλεμο, λευκοί διασκεδαστές (επονομαζόμενοι minstrels) έβαφαν μαύρα τα πρόσωπά τους και αναπαρήγαγαν αρνητικά στερεότυπα των προσφάτως απελευθερωμένων πρώην σκλάβων, απεικονίζοντάς τους ως τεμπέληδες, αδαείς, δειλούς, εγκληματίες κτλ. με σκοπό φυσικά την διατήρηση της άσκησης εξουσίας και ελέγχου πάνω στους μαύρους για να τους υπενθυμίζουν ότι μπορεί να ήταν πια ελεύθεροι, αλλά σε καμία περίπτωση δεν ήταν ίσοι (ενδεικτικά, μπορείτε να διαβάσετε περισσότερα εδώ, εδώ, εδώ κι εδώ).
«Κι αν κάποιος θέλει να ντυθεί Obama στα καρναβάλια για να δηλώσει την αγάπη του και να αποτίσει φόρο τιμής, πού το κακό;» διερωτώνται κάποιοι. «Έλεος πια με το wokeness[1] και την cancel culture[2] και την πολιτική ορθότητα. Ας μην σταυρώνουμε ανθρώπους για κάτι που έκαναν στο παρελθόν, επειδή είναι καταδικαστέο σήμερα. Ήταν άλλες οι εποχές», είναι ένα άλλο συχνό επιχείρημα, που ακούγεται κάθε φορά που ξεσπά νέο σκάνδαλο για παλιά ρατσιστικά, ομοφοβικά, σεξιστικά αστεία/δηλώσεις προσφιλών δημόσιων προσώπων που βγαίνουν στην επιφάνεια.
Άραγε, πόσοι διάσημοι έχουν εφιάλτες ότι ξεθάβονται επίμαχες, παλιές φωτογραφίες τους με blackface, όπως συνέβη στην περίπτωση του Καναδού πρωθυπουργού Justin Trudeau; Αξίζει να τους λιθοβολήσουμε για κάτι που έκαναν σε μια εποχή μεγαλύτερης «άγνοιας» και «αθωότητας», ενώ μάλιστα πολλοί σήμερα είναι σύμμαχοι και αλληλέγγυοι; Όμως, ανάμεσα στον κανιβαλισμό και το ξέπλυμα υπάρχουν πολλά άλλα στάδια. Κι επειδή ως λευκή δεν είμαι μάλλον και η πιο αρμόδια για να δώσει απαντήσεις, θα σας παραπέμψω στον σχολιασμό του Trevor Noah μετά το σκάνδαλο Trudeau.
Οπότε, τι κάνεις όταν βλέπεις τις φωτογραφίες με το blackface του Μπέζου ως Οθέλλου; Στέλνεις μήνυμα στην Λένα για να σου πει αυτό που υποψιαζόσουν∙ ότι ναι, δεν είσαι υπερβολική και ότι το θέμα αφορά το Α,μπα. Και περνάς δύο μέρες προσπαθώντας να βάλεις τις σκέψεις σου σε σειρά και άλλες δύο μέχρι να τελειώσεις το γράψιμο. Γράφω αυτό το κείμενο με τεράστια εσωτερική αντίσταση, γιατί φοβάμαι πως θα πληγώσω ανθρώπους του χώρου που εκτιμώ και που εικάζω πως έχουν τις πιο αγνές προθέσεις. Γράφω αυτό το κείμενο και φοβάμαι πως κάποιος θα πει ότι μιλάω εξ ονόματος της μαύρης κοινότητας ούσα λευκή. Όμως, πιέζω τον εαυτό μου να συνεχίσει να γράφει.
Γιατί ξέρω πως δεν θέλω ούτε να κουνήσω το δάχτυλο στους συντελεστές της παράστασης ούτε να κάνω κήρυγμα ηθικής ανωτερότητας ούτε να ξεκινήσω hashtag ούτε να ζητήσω να ακυρωθεί η παράσταση. Γράφω, γιατί ξέρω πως πρέπει να αρχίσει μια άβολη συζήτηση για τον ρατσισμό στην Ελλάδα, που άργησε, όπως άργησε να έρθει και το ελληνικό #metoo. Εδώ η ίδια η λέξη «ρατσισμός» στα ελληνικά χρησιμοποιείται λανθασμένα ως ομπρέλα για όλων των ειδών τις διακρίσεις, ακόμα κι αν δεν έχουν να κάνουν με την φυλή.
Στην Αμερική έπρεπε να έρθει η δολοφονία του George Floyd στα χέρια της αστυνομίας πριν από έναν ακριβώς χρόνο για να ακούσουμε πολλοί λευκοί για πρώτη φορά ότι «Δεν αρκεί να μην είσαι ρατσιστής. Πρέπει να είσαι συνειδητά αντιρατσιστής». Όταν το άκουσα, ντράπηκα που δεν το σκέφτηκα μόνη μου. Ντράπηκα, γιατί τα τελευταία χρόνια έχω πει αντίστοιχα πολλές φορές
«Δεν μου αρκεί να μην είναι κάποιος μισογύνης. Θέλω να έχω δίπλα μου ανθρώπους που είναι ενεργά φεμινιστές».
Η δολοφονία του George Floyd ήταν ένα ακόμα συλλογικό τραύμα που στιγμάτισε το 2020 και ο αντίκτυπός της, δικαίως, διακτινίστηκε σε ολόκληρο τον κόσμο. Στην Αμερική, πολλά προϊόντα που θεωρήθηκε ότι διαιώνιζαν ρατσιστικά στερεότυπα αποσύρθηκαν απ’ την αγορά ή άλλαξαν όνομα και λογότυπο, ενώ ταινίες και σειρές είτε συμπεριέλαβαν ειδικά, εισαγωγικά μηνύματα σχεδόν εκπαιδευτικού χαρακτήρα (HBO “Όσα παίρνει ο άνεμος”) είτε απέσυραν ολόκληρα επεισόδια απ’ τις πλατφόρμες streaming. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η σειρά “30 Rock” της Tina Fey, που κατέβασε τέσσερα επεισόδια λόγω χρήσης blackface. (Κίνηση, μάλιστα, που κατακρίθηκε από ορισμένους ότι έγινε περισσότερο για εντυπωσιασμό και ότι φέρει τα αντίθετα από τα επιθυμητά αποτελέσματα, γιατί έτσι «σβήνει» τα ίχνη του πώς η τέχνη αναπαράγει επιβλαβή στερεότυπα και τα κανονικοποιεί, θεμελιώνοντάς τα στην δημόσια σφαίρα μέσω τέτοιου είδους αναπαραστάσεων.)
Μα, θα σκεφτεί κανείς, το “30 Rock” δεν είναι καν πολύ παλιά σειρά. Μάλιστα, ένας εκ των βασικών πρωταγωνιστών ήταν μαύρος και προσωπικός φίλος της Tina Fey, ενώ υπήρχαν και μαύροι σεναριογράφοι στην συγγραφική ομάδα. Μήπως, τελικά, παραείμαστε woke, ενώ δεν θίγονται οι ίδιοι οι μαύροι συντελεστές των σειρών αυτών; Εδώ ο ίδιος ο Chris Rock υπερασπίστηκε τον Jimmy Fallon που τον υποδύθηκε με blackface.
Τρία τινά. Πρώτον, όταν αγαπάμε κάποιον, συχνά ανεχόμαστε και δικαιολογούμε συμπεριφορές που ίσως θα μας ενοχλούσαν αν προέρχονταν από κάποιον άλλον. Δεύτερον, σε εργασιακά περιβάλλοντα, ακόμα και μεταξύ φίλων, δεν σημαίνει ότι αισθάνεσαι ασφαλής να πεις πάντα την γνώμη σου, ειδικά αν βρίσκεσαι στην μειοψηφία και ειδικά αν θέλεις ν’ αντιδράσεις σε κάτι που οι περισσότεροι δεν θα καταλάβουν.
Τρίτον, (απ’ την απέναντι πλευρά), αν κάποιος δεν θέλει να ξεβολευτεί ή να αλλάξει ή έχει ήδη πάρει την απόφασή του, θα βρει και την εξαίρεση για να στηρίξει την επιλογή του (όπως ο λευκός που θέλει να χρησιμοποιεί την n* word και θα πει ότι έχει έναν μαύρο φίλο που δεν τον πειράζει – ή για να κάνω μια πιο γνώριμη στην Ελλάδα αναλογία, αν και λιγάκι εκτός θέματος: αυτός που έχει αποφασίσει ότι δεν θέλει να κάνει το εμβόλιο για τον κορονοϊό και θα βρει τον έναν γιατρό που συμφωνεί μαζί του). Όμως, όταν έχει αποφανθεί για κάτι σύσσωμη η αρμόδια κοινότητα, όλα τα άλλα είναι δικαιολογίες. Και περιττά.
Πολλοί νομίζουν ότι οι γυναίκες και οι μαύροι τώρα τελευταία παραέγιναν ευαίσθητοι και ενοχλούνται με συμπεριφορές (ή αστεία!) που δεν ενοχλούνταν παλιά. Καμία σχέση. Η σεξουαλική παρενόχληση (και κακοποίηση) δεν έγιναν ξαφνικά καταδικαστέες. Ήταν ανέκαθεν. Απλώς οι γυναίκες δεν είχαν την δύναμη να το φωνάξουν, γιατί δεν υπήρχαν πρόθυμα αυτιά να το ακούσουν και γιατί ήταν αποκλεισμένες απ’ τις θέσεις εξουσίας και τον δημόσιο διάλογο. Το ίδιο ισχύει και με το blackface. Δεν άρχισαν ξαφνικά να το βρίσκουν υποτιμητικό οι μαύροι στις μέρες μας. Είναι δυνατόν να μην τους ενοχλούσε μια πρακτική που ένας απ’ τους βασικούς της στόχους ήταν η γελοιοποίησή τους;
Κι εδώ θα ήθελα να προσθέσω κάτι πολύ σημαντικό. Όταν κάποιος σου κάνει γνωστό ότι ενοχλείται από μια συμπεριφορά σου ή από κάτι που είπες, δεν είναι πάντα απαραίτητο να καταλάβεις το γιατί για να σταματήσεις. Ειδικά αν έχεις περισσότερα προνόμια και ειδικά αν πρόκειται για εμπειρία που δεν την γνωρίζεις βιωματικά.
Για παράδειγμα, όταν τα τρανς άτομα ζητούν να μην χρησιμοποιούμε τα ονόματα που τους δόθηκαν στην γέννα[3] και να προσέχουμε τις αντωνυμίες με τις οποίες τους απευθυνόμαστε, το σεβόμαστε, ακόμα κι αν δεν καταλαβαίνουμε τον λόγο. Κι αν μας ενδιαφέρει να τον καταλάβουμε, με λίγη καλή διάθεση και μελέτη, ίσως κάποια στιγμή τα καταφέρουμε. Παρομοίως, ακόμα κι αν δεν καταλαβαίνουμε γιατί το blackface θίγει την μαύρη κοινότητα, οφείλουμε να το σεβαστούμε και να μην το αναπαράγουμε. Όπως δεν αποφασίζουν οι άντρες για το τι συνιστά σεξισμό, έτσι δεν αποφασίζουμε κι εμείς οι λευκοί για το τι συνιστά ρατσισμό.
Πέρα από το blackface και το yellowface[4], που πλέον είναι απαγορευτικά στο Hollywood, μια άλλη συνήθης τακτική – που ευτυχώς πλέον οι μειονότητες μπαίνουν στην δημόσια σφαίρα και κάνουν πιο αισθητό τον αντίλογό τους, οπότε ελπίζω να αρχίσει να μειώνεται και να εξαλειφθεί – είναι το λεγόμενο whitewashing: η τακτική του να κάνεις κάστινγκ λευκούς ηθοποιούς σε ρόλους που είναι γραμμένοι για άτομα άλλης φυλής. «Καλά, γιατί μας ενοχλεί αυτό, αλλά όχι το αντίστροφο; Το “Bridgerton”, ας πούμε, ή το μιούζικαλ “Hamilton” που έγινε τεράστια επιτυχία στο Broadway ενώ πρωταγωνιστεί ένα πολυφυλετικό καστ που δεν είναι ιστορικά ακριβές, αυτό γιατί δεν μας πειράζει; Δεν είναι υποκρισία;», θα ισχυριστεί ο δικηγόρος του διαβόλου.
Όχι, δεν είναι. Ακριβώς το αντίθετο. Είναι ο μόνος δρόμος για να φτάσουμε ίσως κάποτε σε μια κοινωνία ισότητας, συμπεριληπτικότητας, διαφορετικότητας. “Representation matters.”[5] Δεν μπορώ να υπερτονίσω πόσο σημαντικό είναι όταν ανήκεις σε μειονότητα να γίνεσαι μέρος της κυρίαρχης αφήγησης. Να βλέπεις τον εαυτό σου στην οθόνη ή στην σκηνή, όχι πια ως καρικατούρα ή στερεότυπο ή κομπάρσο της ιστορίας, αλλά ως πρωταγωνιστή και συνδιαμορφωτή της. Και δεν είναι τυχαίο ότι το “Bridgerton” και το “Hamilton” έγιναν τόσο μεγάλες επιτυχίες. Οι ίδιοι οι δημιουργοί τους ανήκουν σε μειονότητες. Ήταν οι κατάλληλοι άνθρωποι για να πουν αυτές τις ιστορίες με την συγκεκριμένη επιλογή κάστινγκ.
Ένας μαύρος Άμλετ, Οιδίποδας ή Τζέιμς Μποντ μπορεί είτε να εμπλουτίσει τον ρόλο (αν δοθεί κάποιο υπόβαθρο σε σχέση με την επιλογή αυτή) είτε να μην έχει καμία απολύτως σημασία στην απόδοση της ιστορίας και της πανανθρώπινης κατάστασης. Δύο μαύροι ηθοποιοί που ανεβάζουν «Το Τάβλι» του Κεχαΐδη και με ενδιαφέρουν και με αφορούν. Μια mainstream[6] ιστορία μέσα από την ματιά των μειονοτήτων έχει νόημα. Μια ιστορία μειονοτήτων μέσα από την ματιά λευκών καμιά φορά φέρνει το ακριβώς αντίθετο αποτέλεσμα (βλ. αντιδράσεις στο “Green Book” και σε όλες τις ταινίες που αναπαράγουν το σύνδρομο “white savior”[7]).
«Ναι, αλλά η Ελλάδα είναι μια συντριπτικά λευκή χώρα ακόμα και σήμερα. Τι θα κάνουμε; Δεν θα ανεβάσουμε ποτέ ξανά Οθέλλο;»
Η προσωπική μου απάντηση (ως καλλιτέχνιδα) είναι ότι αν καιγόμουν να ανεβάσω το έργο επειδή μέσα μου είχα ένα πολύ συγκεκριμένο όραμα, που ήλπιζα πως θα περάσει ένα πολύ δυνατό κοινωνικό μήνυμα, θα το ανέβαζα μόνο αν έβρισκα μαύρο πρωταγωνιστή (και σίγουρα θα διάβαζα και κριτικές αναλύσεις του έργου από ανθρώπους BIPOC[8]).
Τον Αιμίλιο Χειλάκη τον εκτιμώ πολύ και ως ηθοποιό και ως σκηνοθέτη και ως άνθρωπο, παρότι δεν τον γνωρίζω προσωπικά. Η στάση του κατά την διάρκεια του ελληνικού #metoo με έκανε να τον εκτιμήσω ακόμα περισσότερο και νιώθω βαθιά ευγνωμοσύνη και που πήρε θέση δημόσια και για τον λόγο που τον άκουσα να αρθρώνει.
Ίσως, λοιπόν, να μην είναι τυχαίο ότι διάλεξε να ανεβάσει ένα έργο που τελειώνει με διπλή γυναικοκτονία και την αυτοκτονία του μοναδικού μαύρου ήρωα. Ξέρω (και είναι και φανερό κι από το δελτίο τύπου), πως η παράσταση επιθυμεί να περάσει ένα ηχηρό φεμινιστικό και αντι-ρατσιστικό μήνυμα, που το έχει πολλή ανάγκη η ελληνική κοινωνία. Δυστυχώς, όμως, η επιλογή ενός λευκού ηθοποιού στον ρόλο του Οθέλλου φέρνει τον σκηνοθέτη σ’ αυτό που λαϊκά λέμε «μπρος γκρεμός και πίσω ρέμα».
Αυτό το κείμενο δεν επιθυμεί να ασκήσει κριτική στην παράσταση (που δεν έχει καν ανέβει εξάλλου). Απλώς, με αφορμή την φωτογράφιση, θέλει να δώσει τροφή για σκέψη για περαιτέρω συζητήσεις, που ακόμα δεν καταλαμβάνουν μεγάλο χώρο στην ελληνική δημόσια σφαίρα.
Ίσως το blackface στην Ελλάδα να μην έχει ακόμα τις συνδηλώσεις που έχει στην Αμερική και τον υπόλοιπο κόσμο. Ήρθε ο καιρός, όμως, να τις αποκτήσει. Μπορεί και να μην σχεδιάζουν καν οι συντελεστές να φοράει ο Μπέζος blackface στις παραστάσεις (που είναι φυσικά προτιμητέο) και να το έκαναν μόνο για την φωτογράφιση. Ποιος ξέρει; Αν οι θεατές δουν πώς φέρονται οι υπόλοιποι χαρακτήρες του έργου στο πρόσωπο του προσφιλούς και ταλαντούχου Μπέζου (που μοιάζει με το δικό τους), ίσως και να καταλήξουν να συμπάσχουν με τον Οθέλλο περισσότερο.
[1] Να με συμπαθάτε για τις αγγλικές λέξεις. Λίγο η διαμονή στο εξωτερικό και λίγο το γεγονός ότι ορισμένοι όροι δεν έχουν αποδοθεί ακόμα με ακρίβεια στα ελληνικά, θα βρείτε διάσπαρτους στο κείμενο αγγλικούς όρους. Όμως, προσπαθώ να εξηγήσω τι σημαίνουν. Woke αρχικά ήταν ένας χαρακτηρισμός που είχε δοθεί σε όσους είχαν μια μεγαλύτερη αφύπνιση (εξ ου και η ετυμολογία από το wake=ξυπνώ) σχετικά με κοινωνικά ζητήματα και μιλούσαν για (φυλετική) ισότητα και κοινωνική δικαιοσύνη. Σήμερα χρησιμοποιείται από μερικούς λιγάκι υποτιμητικά για να χαρακτηρίσουν ανθρώπους που «παραθίγονται» από ζητήματα πολιτικής ορθότητας, ενώ μπορεί να μην τους αφορούν καν άμεσα (π.χ. λευκοί που εκδηλώνουν «ευαισθησία» με ζητήματα του κινήματος black lives matter.)
[2] Κουλτούρα της ακύρωσης. Το cancel culture και η πολιτική ορθότητα (political correctness) αποτελούν τεράστια ζητήματα και αξίζουν κάποιο κείμενο ίσως από μόνα τους. Η Λένα συχνά απαντά σε σχετικά ερωτήματα με τα θέματα αυτά στο Α,μπα.
[3] Deadnaming.
[4] Αντίστοιχη πρακτική με το blackface, όπου λευκοί ηθοποιοί με μακιγιάζ έπαιζαν χαρακτήρες ασιατικής καταγωγής (“Breakfast at Tiffany’s”, “The King and I” etc.)
[5] «Η εκπροσώπηση έχει σημασία».
[6] Που αποτελεί μέρος της κυρίαρχης αφήγησης.
[7] «Λευκός σωτήρας», επαναλαμβανόμενο μοτίβο σε ταινίες που δημιουργούν λευκοί, όπου ένας χαρακτήρας (ίσως και ρατσιστής, όπως π.χ. στο “Gran Torino”), σώζει χαρακτήρες ή και ολόκληρες κοινότητες που ανήκουν σε φυλετικές μειονότητες.
[8] Black, Indigenous and People of Color=Μαύροι, Αυτόχθονες (ο πολιτικά σωστός όρος για τους Ινδιάνους της Αμερικής) και το People of Color συμπεριλαμβάνει επίσης Asian-Americans και Latin-x (άτομα ασιατικής καταγωγής ή από χώρες της Λατινικής Αμερικής).
Ακολουθήστε την Α,ΜΠΑ; στο Google News
“Ίσως το blackface στην Ελλάδα να μην έχει ακόμα τις συνδηλώσεις που έχει στην Αμερική” Ε προφανώς εμείς δεν έχουμε βαμμένα τα χέρια μας με το αίμα των μαύρων, πολύ κατανοητό και εμπεριστατωμένο το κείμενο αλλά δεν είμαστε ίσια κι όμοια με τους Αμερικάνους, ας λύσουν αυτοί τα δικά τους και ο Χειλάκης με τον Μπέζο ας μείνουν τελευταίοι.
Ούτε με λοιπές αποικιοκρατικες δυνάμεις.οπως προσπαθώ να δείξω στην απάντηση μου περισσότερα κοινά έχουμε ως ιστορική εμπειρία με τους σκλάβους παρά με τα αφεντικά τους.
Φτάνει πια με την καραμέλα ότι εμείς δεν είχαμε ποτέ μαύρους σκλάβους και δεν έχουμε σχέση με το τί γίνεται στην Αμερική. Τώρα τί κάνουμε; Το ξέρετε ότι η Ελλάδα θεωρείται από τις πιο ρατσιστικές χώρες στην Ευρώπη κ μάλιστα έγχρωμοι συνάνθρωποι μας την έχουν στη λίστα με χώρες που καλό είναι να αποφύγουν όχι απλά για διακοπές αλλά ακόμα και για πτήσεις με ανταπόκριση; Οι λόγοι; Επιθέσεις και βία λεκτική ακόμα και σωματική στο δρόμο από πολίτες, κατάχρηση εξουσίας από αστυνομία και ελεγκτές σε αεροδρόμια κλπ. Αν αυτά τα ακούτε πρώτη φορά είναι λόγω του λευκού προνομίου σας ή… Διαβάστε περισσότερα »
Αφού ενδιαφέρεσαι για τις φωνές των έγχρωμων ατόμων, μάθε να ακούς και τι λένε. Στο βίντεο που προτείνει η Χ ris στο 17:20 συμφωνούν με αυτό ακριβώς που λέει @ OP για το πως συγκρινόμαστε με την Αμερική.
“ Ας έβαζαν έναν ηθοποιό Ρομα να παίξει τον Οθελλο να έβλεπες τι είχε να γίνει…..» Τι είχε να γίνει, και γιατί; Υπάρχουν πολλοί Ρομα καλλιτέχνες στην Ελλάδα, και αρκετοί εξαιρετικά δημοφιλείς. Νομίζω ότι τα παντα θα κρίνονταν από το καλλιτεχνικό αποτέλεσμα, όπως άλλωστε θα κριθούν και με το περι ου ο λόγος καστ ηθοποιών. Επειδή το έργο είναι πολυ δυνατο, αλλά και πολυ δύσκολο, και σκηνοθετικά και υποκριτικά, δύσκολο ακόμα και ως προς τα αισθήματα που δοκιμάζει ο θεατής, μακαρι να δουμε μια πολυ ωραία παράσταση.
Θλίβομαι που διαβάζω αυτό το επιχείρημα εδώ, και ακόμη περισσότερο που γίνεται αποδεκτό από κάποιους. Έχει σημασία που δεν έχουμε συγκεκριμένα αυτό το αίμα στα χέρια μας; Πρέπει να μας αφορά άμεσα για να μας απασχολεί, αλλιώς ας κόψουν το λαιμό τους; Δεν έχουμε να μάθουμε τίποτα για την δική μας ιστορία μέσα από την ιστορία των άλλων χωρών;
Το θέμα είναι ο ρατσισμός, και είναι ένα θέμα πολύ μεγάλο στην Ελλάδα. Το να κάνουμε σα να μη μας αφορά είναι υποκριτικό.
evil queen, αναρωτήσου γιατί σου φαίνεται τόσο σημαντικό να φανεί ποιος είναι μαύρος, ενώ αν παίξουν ένα έργο με Σουηδούς Βίκινγκς ξερω γω, δεν θα σου περνούσε από το μυαλό να βάψουν τα παιδιά άσπρα.
Όταν οι λευκοί βάφονται με μπογιά για να δείξουν το “άλλο”, αυτό που κάνουν, είναι ότι ενισχύουν την ιδέα ότι το λευκό είναι το κανονικό, το default, το νορμάλ, το κυρίαρχο, το Άρχον. Το λευκό είναι η κανονικότητα, όλα τα άλλα, δεν είναι. Γι’αυτό θίγονται οι άνθρωποι άλλης καταγωγής και γι’αυτό υπάρχει και ο όρος cultural appropriation. Τα παιδιά της Αφρικής δεν θα βαφόταν λευκά για να παίξουν τον Ρωμαίο και την Ιουλιέτα, γιατί δεν έχουν τέτοια αντίληψη του κόσμου. Ότι δεν θα θιγόσουν δεν σημαίνει ότι θα ήταν σωστό. Δεν θα θιγόσουν γιατί δεν υπάρχει πρακτική whiteface με συγκεκριμένες… Διαβάστε περισσότερα »
Έχει σημασία ο χαρακτήρας του Οθέλλου να είναι μαύρος; Αν η απάντηση είναι ναι, τότε ο ηθοποιός που υποδύεται τον χαρακτήρα δεν χρειάζεται να είναι μαύρος, χρειάζεται να μας πείσει (χάρις και σε αυτό που ονομάζουμε εθελουσία άρση δυσπιστίας willing suspension of the disbelief)ότι είναι μαύρος. Ούτε ο Βιολιστής στην στέγη έπαιζε πραγματικά βιολί, ούτε ο Ριχάρδος ήταν πραγματικά κουτσός, ούτε η Μαντάμα Μπατερφλάι πραγματικά Γιαπωνέζα (αναφέρομαι στους τελεστές). “Ναι αλλά οι μαύροι θίγονται”. Ποιοι μαύροι; Ο μαύρος στην Κυψέλη; Ο μαύρος στην Τανζανία; Ο μαύρος στις ΗΠΑ; Βλέπουμε τους μαύρους σαν ομοιόμορφη μάζα και τους αποδίδουμε συλλήβδην φαντασιακές συναισθηματικές… Διαβάστε περισσότερα »
Δεν είναι 3-4. Το συγκεκριμένο σχόλιο έχει τώρα που το βλέπω 72 upvotes. 72 σε έναν τέτοιο χώρο στον ίντερνετ, όποτε μπορείς να φανταστείς την πραγματική διάσταση. Το θεωρώ σημαντικό αυτό, γιατί έτσι είχαμε υποτιμήσει και την Χ.Α. Δεν ωφελεί σε τίποτα να συρρικνώνεις τα μεγέθη. Κακό σε σένα κάνεις στο τέλος, γιατί δεν είσαι προετοιμασμένος.
Ωραίο το utube πολύ καλή συζήτηση. Βέβαια να ρίξω και λίγη τοξικότητα, την ελληνική τηλεόραση σε prime time αυτά δεν την ενδιαφέρουν.
Κανένας δε με ρώτησε, το ξέρω, αλλά θέλω να πω ότι πέρσι στο Μπρίστολ της Αγγλίας ο κόσμος έκανε topple το άγαλμα ενός τύπου που τον έλεγαν Colston και το έριξε μέσα στη θάλασσα. Υπήρχε χώρος που λεγόταν Colston Hall και μετονομάστηκε σε Bristol Beacon. Ο τύπος αυτός ήταν σκλαβεμπορας. Έτσι πάμε μπροστά, αποκαθηλώνοντας τα κίβδηλα είδωλα του παρελθόντος ❤️
Το ίδιο έκαναν και με το άγαλμα του Λεοπόλδου στο Βέλγιο και καλά έκαναν μόνο 20μυρια σκότωσε και τους έκοψε τα χέρια για το καουτσούκ.
Εξαιρετικά! Γράφτηκαν πολλά εδώ..και κάποια από αυτά είναι παντελώς άγνωστα σε πολλούς, όχι μόνο ως ονομασίες αλλά και στην ουσία τους ως κοινωνικές πραγματικότητες. Από τους υπέροχους προβληματισμούς θέλω να υπερτονισω την αναγκαιότητα της αντιπροσώπευσης!! Είναι πολύ σημαντικό να μεγαλώνουμε σε κοινωνίες που βλέπουμε τους εαυτούς μας στις πολιτιστικές αναπαραστάσεις μας, όχι ως καρικατούρες (τύπου “ο χαρουμενος παχουλός”), αλλα ως άτομα που δικαιούνται απλά να υπάρχουν χωρίς να αναλάβουν να επιβεβαιώσουν το στερεότυπο που τους δίνει λόγο και άδεια να υπάρχουν.
Μακροσκελης η αναρτηση αλλα μην ξεχνάμε ότι στην Αμερική και λοιπές αποικιοκρατικες δυνάμεις πωλούνταν σκλάβοι άνθρωποι σε παζάρια με βάση το χρώμα τους. Στην τοπική εμπειρία σκλάβοι πωλούνταν οι Μεσολογγίτες και οι Χιώτες στα σκλαβοπάζαρα της Αλεξάνδρειας την ίδια στιγμή που στην Αμερική πωλούνταν άνθρωποι με βάση το χρώμα τους..ας γίνει κατανοητό ότι ως Έλληνες έχουμε πιο πολλά κοινά με τους μαύρους παρά με τα αφεντικά τους. Η δε αφανής κάποτε σφαγή των μαύρων της Τουλσα δεν είναι τυχαίο ότι χρονικά έγινε την ίδια περίοδο με τη σφαγή της Σμυρνης. Ας μη μεταφέρουμε γεγονότα από ένα τελείως διαφορετικό μέρος στα… Διαβάστε περισσότερα »
Εδώ να αναφέρω ότι η άγνωστη σφαγή της Τουλσα έγινε πιο ορατη λόγω της αναφοράς της σε δύο σειρες scifi που είδα lately. ( watchmen και Lovecraft country) Σοκαριστικο γεγονός αλλά τίποτα διαφορετικο από αυτά που συνεβησσαν στα βάθη της Ανατολίας με θύματα τους Αρμένιους την ίδια εποχη… εκεί καταλαβαίνεις καλύτερα ότι αν και δεν είναι το ίδιο προφανώς έχουμε περισσότερα κοινά ιστορικά βιώματα με το λυνστσαρισμα σφαγές και διακρίσεις που υφίστανται οι μαύροι στην Αμερική παρά με τους λευκούς Αμερικανούς και Ευρωπαίους αποικιοκράτες αφεντικά τους. Ας θυμηθούμε την καταγωγή της λέξης “αφεντικό”…
1. Ο Οθέλλος δεν ήταν μαύρος, ήταν Μαυριτανος ευγενής. Οπωσδήποτε κάπως πρεπει να φαίνεται στο έργο η φυλετική διαφοροποίηση, που είναι παρά πολύ σημαντική στην ιστορία, και δεν βρίσκω το ελαφρώς σκούρο μέικ απ στις φωτογραφίες του Μπέζου να αποτελεί πρόβλημα. 2. Γιατί να βρω έναν μαύρο πρωταγωνιστή για ένα ρόλο που δεν είναι μαύρος; Υπάρχει στην Ελλάδα ηθοποιός αφρικανικής καταγωγής που να μπορεί να παίξει, στα ελληνικά, αυτόν τον τεράστιο ρόλο; 3. Καμία αντίρρηση, αντιθέτως ευπρόσδεκτο, να παίξουν τον Οιδίποδα ή τον Άμλετ ηθοποιοί μαύροι ή άλλης φυλής, σαν να μην τρέχει τίποτα. ( η δεύτερη πρόταση σας). Τους… Διαβάστε περισσότερα »
Δηλαδή η Μαρια Κάλας π.χ. Κακώς ερμήνευσε στη σκηνή την Μπατερφλαι, ενώ η Κίρι Τε Καναουα καλως ερμήνευσε τη Δυσδαιμονα.
Οι κλασικοί ρολοι είναι ρολοι. Ιδίως οι μεγάλοι ρολοι. Οποίος ηθοποιός θέλει, μπορεί να τους παίξει, χωρίς να εμποδίζεται από τη φυλή του.
Εντωμεταξύ, ολη η φασαρία έγινε για ένα πολύ ελαφρο σκούρο
μέικ απ του Μπέζου, ούτε σαν καλοκαιρινό μαύρισμα.( ενώ αντιθέτως, οι λευκοί χαρακτήρες του έργου, Δυσδαιμονα, Ιαγος και Αιμιλια, που είναι στη φωτογράφιση, φοράν βαρύ λευκό μέικ απ).
Ποια φασαρία; Εμείς τα λέμε, εμείς τα ακούμε.
Για αυτά που αναφέρεις, γίνονται επίσης συζητήσεις. Δεν υπάρχει “κλασικό” που δεν επιτρέπεται να ακουμπάμε. Αν είναι έτσι, μπαίνουμε σε επικίνδυνη ζώνη. Ούτε θεοί υπάρχουν, ούτε δόγματα. O κόσμος αλλάζει επειδή μερικοί διαμαρτύρονται και αρχικά οι πολλοί τους λένε “υπερβολικούς”
https://www.seattletimes.com/entertainment/classical-music/cultural-controversy-swirls-around-seattle-operas-madame-butterfly/
Αλήθεια τώρα πιστεύεις ότι όλοι οι δεξιοί θα θίγονταν από έναν μαύρο ηθοποιό και ότι όλοι οι δεξιοί δεν ξέρουν τι είναι το blackface; παίρνοντας μάλιστα ως παράδειγμα ένα απαίδευτο κοριτσάκι, που αμφιβάλλω αν έχει ανοίξει ένα βιβλίο στη ζωή της και αν έχει βγει από το χωριό της, wannabe βουλευτίνα; τέτοιες γενικεύσεις με ενοχλούν πάντα, αλλά περισσότερο σε ένα σάιτ το οποίο προσπαθεί να καταπολεμήσει στερεότυπα
Η ισότητα, όπως η τέχνη, η παιδεία κλπ, δεν είναι ιδιοκτησία κομματικών παρατάξεων. Ούτε υπάρχει μονοπώλειο ευαισθησίας.
Ίσως κρατάει το blackface γιατί είναι το μόνο στο οποίο ο πρωταγωνιστής θα θυμίζει Οθέλλο.
Κατα Wikipedia δεν υπάρχει ομοφωνία για το χρώμα του Οθέλλο.
O Πάτρικ Στιούαρτ πάντως τον έπαιξε ως λευκός με όλους τους υπόλοιπους ηθοποιούς μαύρους.
Μοιάζει πραγματικά σα να μη διάβασες τίποτα. Το διάβασες;
Βέβαια το διάβασα και το σχόλιο μου λέει τρία πράγματα. 1. Ως προς τον Μπέζο, δεν τον εκτιμώ ως ηθοποιό, νομίζω είναι ακατάλληλος για το ρόλο, και δεν πιστεύω ότι έχει σκεφτεί το θέμα. 2. Ως προς το έργο, δεν είναι ξεκάθαρο αν το χρώμα του πρωταγωνιστή έχει τη σημασία που του αποδίδεται και 3. Αν, παρ’όλα αυτά, κάποιος θέλει να χρησιμοποιήσει το συγκεκριμένο έργο για να πει κάτι για τον ρατσισμο, υπάρχουν πιο δημιουργικοί τρόποι. Το ότι το blackface είναι προσβλητικό το θεωρώ κοινό τόπο και δεν το σχολιάζω.
εγώ θα μείνω ωστόσο στο τελευταίο ερώτημα, πού να βρεις μαυρο ηθοποιό να παίξει Οθελλο στην Ελλάδα. Νομίζω πως στη χώρα μας που οι υπηκοότητα δίνεται με το σταγονόμετρο, που έχουν γεμίσει με στρατόπεδα συγκέντρωσης προσφυγων, με διάχυτο ρατσισμό κτλ κτλ έχει μεγάλη σημασία ένα έργο όπως αυτό και το μήνυμα του είναι αρκετά ισχυρό στην παρουσα συγκυρία, που πιστευω αξίζει η παρεκβαση. Με αλλά λόγια και για να το θέσω αλλιώς: εδώ πρεπει να γίνει αγώνας ώστε οι μαυροι/όχι λευκοί/οχι Έλληνες του περικλεως να μπορούν να γίνουν ηθοποιοί ώστε να μπορουν να παιξουν Οθελλο. Αν μείνουμε στις αμερικανικές συν… Διαβάστε περισσότερα »
Είμαι σίγουρη ότι υπάρχουν μαύροι ηθοποιοί στην Ελλάδα, που μιλάνε και τη γλώσσα, όπως υπάρχουν και μαυροι τραγουδιστές, μπασκεμπολίστες, γιατροί κλπ. Ναι, είναι λίγοι, αλλά δεν χάθηκαν οι παραστάσεις, ας ανέβαζαν μια άλλη. Ή ας έκαναν διασκευή, και ας ήταν λευκός ο Οθέλος και να έβγαζαν τον προβληματισμό που παραθέτεις με κουστούμια (όχι κουστούμι μαύρου, προφανώς αλλά κάτι συμβολικό που προωθεί το μήνυμα) , ή με φωτισμό (πχ θα μπορούσε ένα πράσινο φως να πέφτει παντα πανω στον Οθέλο), με κάποιο μεταφορικό θεατρικό μέσο, τέλος πάντων, όχι να κάνει blackface. Το θέατρο δίνει τόσα πολλά μέσα, από σκηνογραφία, ενδηματολογία, ηχο,… Διαβάστε περισσότερα »
Η αλήθεια βέβαια είναι πως το να βάψεις μαυρο έναν λευκό, για να κάνει τον μαυρο μου φαίνεται λίγο σκετσακι δημοτικού αλλά εγώ αυτά τα μέσα που λες δεν τα ξέρω και δε θα μπορουσα να τα είχα φανταστεί. Όπως και να’χει, επιμένω πως το έργο θα πρεπει να ανέβει ανεξαρτήτως ηθοποιού.
Καλά μην τρελαίνεστε, δεν είναι και η avand guarde του θεάτρου, ξερωγω , ένα έργο με τον Μπέζο είναι, πόσο να ξεφύγει από την στερεοτυπια
Δεν εξαρτάται μόνο από τη βούληση του πράττοντα. Εξαρτάται και από τα συναισθήματα του αποδέκτη, Γιώργο. Αν πεις κάτι που για σένα είναι αστείο, και μια ολόκληρη κοινωνική τάξη σου πει ότι δεν γέλασε αλλά παρεξηγήθηκε, δεν το ξαναλές, κι ας μην καταλάβεις γιατί δεν γέλασαν. Μετά φροντίζεις να καταλάβεις. Η Λιάνα έγραψε ολόκληρο διδακτορικό για να εξηγήσει ΓΙΑΤΙ είναι προσβλητικό. Ολοκληροι πληθυσμοί εξηγούν γιατί είναι προσβλητικό. Είναι πολύ δύσκολο απλά να το σεβαστείς, και να “εκφραστείς καλλιτεχνικά” με κάποιον άλλον τρόπο;
Το ότι γράφεις «διδακτορικό» δεν σημαίνει ότι έχεις και δίκιο. Με λίγα λόγια εξήγησα παρακάτω μερικές από τις βασικές αντιρρήσεις μου στο « διδακτορικό» της Λιάνας, και για ποιους λόγους θεωρώ ότι δεν έχει κατανοήσει ορισμένα πράγματα.( Όπως ότι στο καθαρά αντιρατσιστικό Gran Torino ο Ιστγουντ δεν παίζει το ρόλο του λευκού σωτήρα. Μα τι ισοπέδωση είναι αυτή!)
Ούτε αν βάλεις το διδακτορικό σε εισαγωγικά αποκτάς δίκιο. Οι αντιρρήσεις σου είναι ασήμαντες γιατί δεν είναι δική σου ιστορία για να μας την πεις. Αυτοί που παρεξηγούνται, είναι οι μαύροι, και αυτούς σεβόμαστε, και φυσικά έχουν απαντήσεις σε όλα αυτά που νόμίζεις ότι είναι ουσιαστικές αντιρρήσεις. Δεν είναι κουβέντα μεταξύ μας. Είναι σεβασμός προς τους άλλους. Η Λιάνα αυτή την ιστορία εξηγεί: την πλευρά του καταπιεσμένου, που έχει μόνο δίκιο.
Πολύ ενδιαφέρον κείμενο.