Αξέχαστες Ελληνίδες: Σπάρτη Καρασταμάτη, η βιομήχανος

Αξέχαστες, τρόπος του λέγειν. Ξεχασμένες. Αλλά αν τις μνημονεύσουμε ίσως γίνουν τέτοιες.

Σπάρτη Καρασταμάτη, Ελληνίδα βιομήχανος, όνομα φτιαγμένο για να ξεχωρίσει.

Η Καλλιρόη Παρρέν έγραψε για εκείνη στις 16 Ιουλίου του 1900 “Κι αν έχουμε σήμερα ακμαία βιομηχανία μεταξιού, αυτό το οφείλουμε σε γυναίκα βιομήχανο, την κυρία Σπάρτη Καρασταμάτη, η οποία χωρίς κεφάλαια, χωρίς μέσα κατόρθωσε να προαγάγει την βιομηχανία των μεταξωτών τόσο ώστε να λένε Γάλλοι κύριοι απ’τη Λυών “δεν θα πίστευα ποτέ ότι σ΄’αυτόν τον τόσο μικρό τόπο εργάζονται τόσο τέλεια και μας παρουσιάζονται συναγωνιστές τόσο επικίνδυνοι”.

Είναι γλυκό το ότι το χαμογελάκι της Παρρέν παραμένει εμφανές σ’αυτό το κείμενο 121 χρόνια μετά τη συγγραφή του.

Ξεκίνησε με 500 δραχμές στην τσέπη. Κατέληξε να είναι βιομήχανος στο χώρο της κλωστοϋφαντουργίας, να ντύνει την βασίλισσα Όλγα και να κάνει όλη την Αθήνα να μιλά για κείνη. Διέπρεψε απ’τη δεκαετία του 1870 ως τη δεκαετία του 1920. Μισός αιώνας δημιουργίας και επιτυχίας σε μια ιστορική συνθήκη ασυνήθιστης δυσκολίας.

Διαβάζουμε σε δημοσίευμα του 1900:

“Την πιο βαρύτιμη εθνική ενδυμασία τη φορούσε η βασίλισσα Όλγα κατά την τελετή του χειροφιλήματος ανήμερα την Πρωτοχρονιά. Είχε ήδη γίνει μεγάλη συζήτηση γι’ αυτή τη θαυμάσια φορεσιά. Όσες Αθηναίες είχαν την τύχη να τη δουν την περιέγραφαν στις άλλες. Όπως έγινε γνωστό ήταν κατασκευασμένη στο φημισμένο υφαντουργείο της Σπάρτης Καρασταμάτη από λεπτοϋφασμένο ύφασμα, στολισμένο με χρυσοΰφαντα άνθη. Η βασίλισσα και οι πριγκίπισσες προμηθεύονταν τα μεταξωτά υφάσματα πάντοτε από το εργοστάσιο Καρασταμάτη, υποστηρίζοντας την εγχώρια βιομηχανία”.

Η Σπάρτη Καρασταμάτη δεν έφτιαξε μονάχα το εργοστάσιο. Σχεδίασε η ίδια τις μηχανές που έφτιαχναν τα ρούχα με αποτέλεσα η ποιότητα και σύνθεση των υφασμάτων να είναι μοναδική. Διαβάζουμε για τα προϊόντα της “έτσι, υφάσματα τα οποία άλλοι ανδροκρατούμενοι οίκοι δε μπορούσαν να συναγωνιστούν άρχισαν να διατίθενται στην αγοράμέσω των πρατηρίων Καρασταμάτη που άνοιξαν σε διάφορες γειτονιές τηςΑθήνας. Το 1893, το εργοστάσιο αριθμούσε ήδη 60 εργάτριες, και η Σπάρτη ήταν η αποκλειστική προμηθεύτρια υφασμάτων της τότε βασιλικής οικογένειας”.

Τα υφάσματά της έγιναν πασίγνωστα σε όλη την Ευρώπη και το εργοστάσιό της απέκτησε φήμη διεθνή, κάτι ιδιαίτερα δύσκολο για την εποχή εκείνη. Στην “Εφημερίδα των Κυριών” (που φυσικά και ασχολήθηκε, όπως είπαμε, με τη γυναικεία επιχειρηματικότητα) διαβάζουμε μια εκτενή, δισέλιδη περιγραφή των υφασμάντων που παρήγγελε η βασίλισσα Αλεξάνδρα αλλά και για τα καπέλα που φτιάχτηκαν στο εργοστάσιο τα οποία περιγράφονται ως “λεπτά, ἐλαφρά, ἀραχνοειδή σχεδόν”.

Βρίσκω συγκινητική την επιμονή στην περιγραφή, το ότι ελλείψει φωτογραφίας η συντάκτρια έκατσε κι έχτισε εικόνες προσπαθώντας να δείξει στις αναγνώστριες όσο πιο πιστά μπορούσε δημιουργήματα που οι ίδιες πιθανώς και να μην έβλεπαν ποτέ.

Ειπώθηκε γι’αυτή:

“Ξεκίνησε από το τίποτα από την Καλαμάτα, ήλθε στην Αθήνα και πήγαινε με ένα ταγάρι και πούλαγε τα μεταξωτά της. Κάποια στιγμή πρέπει να πήρε μία καλή χρηματοδότηση από την Τράπεζα και έφτιαξε το περίφημο εργοστάσιο στη Βεΐκου, στο οποίο αργότερα άρχισε να δραστηριοποιείται η κόρη της και στη συνέχεια ο γιος της…”

Το εργοστάσιο βρισκόταν στην οδό Βεϊκου 30 και ήταν ενωμένο μ’ένα τοίχο με το σπίτι της οικογένειας. Στην οδό Σταδίου 31-33 η οικογένεια Καρασταμάτη είχε μαγαζί που έδειχνε τα προϊόντα της. Μπορώ να δω τις γυναίκες να περνάνε απ’έξω και να χαζεύουν καταγοητευμένες τη βιτρίνα.

Αυτοδημιούργητη βιομήχανος πριν χαράξει στην Ελλάδα ο 20ος αιώνας με ένα εργοστάσιο που πέτυχε να γίνει ξακουστό για τις δημιουργίες του πέρα απ’τα όρια της χώρας, μια γυναίκα που φαίνεται να είχε τον πρώτο και τον τελευταίο λόγο σε κάθε κομμάτι της διαδικασίας είτε ήταν σχεδιαστική, αισθητική ή ολότελα μηχανική. Αυτή φαίνεται να ήταν η Σπάρτη Καρασταμάτη.

Θα ήταν ανατριχιαστικό να έχουμε κάποιο ημερολόγιο, κάποια συνέντευξη, να δούμε πώς έβλεπε η ίδια τα πράγματα, τι λογής απόψεις είχε, τι είδους αίσθηση άφηνε. Αν υπάρχει κάτι τέτοιο δεν το βρήκα, ωστόσο ακόμη και όσα έχουμε διαθέσιμα αρκούν για να σχηματίσουμε στο περίπου μια εικόνα.

Αέρας ορμητικός που σφυράει περνώντας. Αυτό μοιάζει να ήταν αυτή η γυναίκα που σφράγισε αισθητικά και οικονομικά την εποχή της.

Οι περισσότερες πληροφορίες είναι από το βιβλίο “Οι οικογένειες Μπέσκου Καράκωστα & Καρασταμάτη,η πορεία τους στην Εύβοια Καλαμάτα Κεφαλονιά & Αθήνα, κατά το διάστημα1821 –2012, και οι συγκλίσεις τους” του Σταύρου Ν. Μπέσκου.

Ακολουθήστε την Α,ΜΠΑ; στο Google News