Η συζήτηση για την τεχνητή νοημοσύνη στην εργασία συνήθως ξεκινά από το ερώτημα ποιες δουλειές θα χαθούν. Το νέο report του World Economic Forum, σε συνεργασία με την PwC, βάζει ένα διαφορετικό ερώτημα: πώς θα μπαίνουν οι νέοι στην αγορά εργασίας όταν αλλάζουν οι ίδιες οι θέσεις από τις οποίες ξεκινούσαν;
Το ερώτημα δεν είναι θεωρητικό. Σύμφωνα με την έκθεση, πάνω από ένας στους τρεις νέους εργαζόμενους παγκοσμίως, ηλικίας 15 έως 24 ετών, απασχολείται ήδη σε επαγγέλματα όπου η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αλλάξει σημαντικά τα καθημερινά καθήκοντα. Το ποσοστό είναι 37% σε παγκόσμιο επίπεδο, 63% στην Ευρώπη, 69% στη Βόρεια Αμερική και 75% στην Ανατολική Ασία. Οι κλάδοι με τη μεγαλύτερη έκθεση είναι οι χρηματοοικονομικές υπηρεσίες, η πληροφορική και οι επικοινωνίες, οι επαγγελματικές και επιστημονικές υπηρεσίες, η εκπαίδευση και η δημόσια διοίκηση.
Το report δεν λέει ότι η AI εξαφανίζει μαζικά τις πρώτες δουλειές. Η εικόνα είναι πιο σύνθετη. Καταγράφεται επιβράδυνση στις προσλήψεις για αρχικές θέσεις, κυρίως σε επαγγέλματα με υψηλότερη έκθεση στην τεχνητή νοημοσύνη, αλλά το ίδιο το WEF σημειώνει ότι ο ρόλος της AI παραμένει αντικείμενο συζήτησης. Σε αρκετές περιπτώσεις, η μείωση στις αγγελίες είχε ξεκινήσει σχεδόν έναν χρόνο πριν από την εμφάνιση του ChatGPT. Άρα η τεχνολογία δεν είναι η μόνη εξήγηση. Παίζουν ρόλο και η οικονομική αβεβαιότητα, οι πιέσεις κόστους, οι αλλαγές στις επιχειρήσεις και το παλιό χάσμα ανάμεσα στην εκπαίδευση και την αγορά εργασίας.
Ένα από τα στοιχεία που ξεχωρίζουν είναι η αναφορά σε ανάλυση των Brynjolfsson et al., σύμφωνα με την οποία στις ΗΠΑ καταγράφεται μείωση 16% στις αρχικές θέσεις σε πεδία με υψηλή έκθεση στην AI από τα τέλη του 2022. Το στοιχείο δεν αποδεικνύει ότι η AI είναι η μοναδική αιτία, δείχνει όμως ότι οι πρώτες θέσεις εργασίας βρίσκονται ήδη σε φάση αλλαγής.
Το πρακτικό ζήτημα είναι απλό: οι πρώτες θέσεις εργασίας δεν κάλυπταν μόνο ανάγκες των επιχειρήσεων. Ήταν και τρόπος εκπαίδευσης. Μέσα από πιο απλά καθήκοντα, ένας νέος εργαζόμενος μάθαινε τις διαδικασίες, τα εργαλεία, την επαγγελματική επικοινωνία, τη συνεργασία και την ευθύνη. Αν πολλά από αυτά τα καθήκοντα αυτοματοποιηθούν ή περιοριστούν, η αγορά πρέπει να απαντήσει σε ένα νέο ερώτημα: από πού θα αποκτά πρακτική εμπειρία κάποιος ο οποίος ξεκινά;
Το report δείχνει και μια δεύτερη πλευρά. Το 68% των εργαζομένων σε αρχικές θέσεις δηλώνει ότι η AI έχει αυξήσει την παραγωγικότητά του. Την ίδια στιγμή, όμως, το 45% λέει ότι, εξαιτίας της AI, περνά περισσότερο χρόνο δουλεύοντας. Δηλαδή η τεχνολογία μπορεί να κάνει τη δουλειά πιο γρήγορη, αλλά αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι την κάνει πιο βιώσιμη ή πιο εκπαιδευτική για έναν νέο εργαζόμενο.
Γι’ αυτό το WEF επιμένει ότι οι επιχειρήσεις δεν αρκεί να προσθέσουν εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης στις παλιές διαδικασίες. Χρειάζεται να ξανασχεδιάσουν τις αρχικές θέσεις εργασίας, ώστε οι νέοι εργαζόμενοι να συνεχίσουν να αναπτύσσουν κρίσιμες δεξιότητες. Σύμφωνα με την έκθεση, οι εταιρείες με τα ισχυρότερα οικονομικά αποτελέσματα από την AI είναι δύο φορές πιο πιθανό να έχουν ανασχεδιάσει τις ροές εργασίας τους. Η αξία, λοιπόν, δεν βρίσκεται μόνο στο εργαλείο, αλλά στον τρόπο που αλλάζει η ίδια η οργάνωση της δουλειάς.
Η αλλαγή αυτή δεν αφορά μόνο τους νέους αποφοίτους. Περισσότερο από το 20% των εργαζομένων σε αρχικές θέσεις είναι άνθρωποι που αλλάζουν καριέρα, επιστρέφουν στην αγορά ή μετακινούνται σε νέο κλάδο κάποια στιγμή στη ζωή τους. Άρα η πρόσβαση στις πρώτες θέσεις εργασίας αφορά και όσους χρειάζονται μια δεύτερη είσοδο στην αγορά.
Στο ίδιο πλαίσιο, η εκπαίδευση δυσκολεύεται να ακολουθήσει τον ρυθμό των αλλαγών. Το report επισημαίνει ότι στις αρχικές θέσεις με την υψηλότερη έκθεση στην AI, ο ρυθμός αλλαγής δεξιοτήτων είναι σχεδόν διπλάσιος σε σχέση με μη αρχικές θέσεις. Επιπλέον, το 28% των εργαζομένων σε αρχικές θέσεις πιστεύει ότι οι μισές ή λιγότερες από τις σημερινές του δεξιότητες θα παραμείνουν χρήσιμες μέσα στα επόμενα τρία χρόνια.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για χώρες όπως η Ελλάδα, όπου η απόσταση ανάμεσα στις σπουδές και την αγορά εργασίας συχνά παραμένει μεγάλη. Το πρόβλημα δεν λύνεται με τη γενική συμβουλή «μάθε AI». Χρειάζονται πρακτικές εμπειρίες, πραγματικά projects, σύνδεση σχολών και εργοδοτών, αλλά και καλύτεροι τρόποι προσέγγισης, ώστε να φαίνεται τι μπορεί να κάνει ένας άνθρωπος πέρα από τον τίτλο του πτυχίου του.
Σε αυτό το σημείο συνδέεται και η συζήτηση για τα «Αόρατα Επαγγέλματα». Όχι ως εύρημα του συγκεκριμένου report, αλλά ως τρόπος να περιγραφεί μια πραγματικότητα που γίνεται όλο και πιο εμφανής: οι τίτλοι των θέσεων αλλάζουν, οι δεξιότητες που απαιτούνται επίσης αλλάζουν και νέοι ρόλοι σχηματίζονται ή μετασχηματίζονται πριν καν καθιερωθούν πλήρως στην αγορά.
Το βασικό συμπέρασμα του report δεν είναι ότι οι νέοι εργαζόμενοι περισσεύουν. Είναι ότι η είσοδος στην αγορά εργασίας χρειάζεται επανασχεδιασμό. Οι επιχειρήσεις πρέπει να συνεχίσουν να δημιουργούν πρώτες θέσεις εργασίας, αλλά με ρόλους προσαρμοσμένους στην εποχή της AI. Η εκπαίδευση πρέπει να συνδεθεί πιο ουσιαστικά με την πράξη. Και οι εργαζόμενοι χρειάζονται πρόσβαση όχι μόνο σε εργαλεία, αλλά και σε καθοδήγηση.
Γιατί η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αλλάξει θετικά την εργασία. Αυτό όμως δεν θα συμβεί αυτόματα. Θα εξαρτηθεί από το αν οι πρώτες θέσεις θα παραμείνουν πραγματικές θέσεις εισόδου ή αν θα γίνουν θέσεις που ζητούν από τους ανθρώπους να είναι έτοιμοι πριν καν τους δοθεί η ευκαιρία να ξεκινήσουν.
Νίκη Δαλιανά
Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας- Σύμβουλος Σταδιοδρομίας MSc
Ιδρύτρια FlameVerse AI
Human Resource Management, University of Minnesota, USA
Ακολουθήστε την Α,ΜΠΑ; στο Google News
Στην Ελλάδα το πρώτο βήμα ειναι ο “γνωστός”, απο κει και περα οι εταιρίες γενικά αποφεύγουν τις προσλήψεις. Είμαι 41, με προϋπηρεσία σε διάφορες δουλειές, τίποτα όμως σχετικό ουτε με το πρώτο πτυχίο (τοτε δεν με έπαιρναν γιατι δεν ειχα εμπειρία ή γιατί ειχα μικρά παιδιά), ουτε με το δεύτερο (προτιμούν ατομα νεαρης ηλικίας, κυριως αγορια). Το πρώτο πτυχίο το πήρα το 2009. Εχω συνεχή ασφάλιση απο το 2006 ειτε ως μισθωτή ειτε ως αυτοαπασχολουμενη. Παρόλα αυτά το να καταφέρω να εργαστώ σε κάτι απο αυτα που σπούδασα μοιάζει ουτοπικό. Οι περισσότεροι συμμαθητές και συμφοιτητές μου επίσης στα ίδια. Απο… Διαβάστε περισσότερα »