Οι πεινασμένες γυναίκες της Καμπούλ

Τα απογεύματα στην Καμπούλ, μια γνωστή ιεροτελεστία λαμβάνει χώρα καθώς οι Αφγανοί κατευθύνονται στους φούρνους για να αγοράσουν φρέσκο ψωμί για το δείπνο.

Αλλά από τότε που οι Ταλιμπάν κατέλαβαν την εξουσία στο Αφγανιστάν τον περασμένο Αύγουστο, έχει προκύψει ένα νέο, διαφορετικό τελετουργικό: γυναίκες με μπλε μπούρκες στήνονται έξω από τα πολυτελή αρτοποιεία της πόλης και περιμένουν ήσυχα τους περαστικούς ευεργέτες να τους αγοράσουν ψωμί…

Ανάμεσά τους είναι η Khadija, μητέρα εννέα κοριτσιών. Κάθε μέρα, με πρησμένα πόδια και μαυρισμένα νύχια, περπατάει μέχρι αυτό το φούρνο από την απομακρυσμένη φτωχογειτονιά στην κορυφή του λόφου όπου ζει όλη της τη ζωή. Στη συνέχεια περιμένει με την κουρελιασμένη μπούρκα της, που ράβεται και επιδιορθώνεται συνεχώς.

“Οι κόρες μου κλαίνε από την πείνα”, λέει και εξηγεί πως νιώθει τεράστια ντροπή που έχει αναγκαστεί να ζητιανεύει. Εξηγεί πόσο σκληρό είναι στην καλύτερη ηλικία για μια γυναίκα -είναι γύρω στα 30- να μην μπορεί να προσφέρει τίποτα στους δικούς της.

Η εικόνα των γυναικών αντικατοπτρίζει το πόσο γρήγορα και άγρια διαλύθηκε η οικονομία της χώρας και πόσο έχει εξαντληθεί η υπομονή και η αντοχή του λαού της από τις πολλαπλές κρίσεις. Τα τελευταία πέντε χρόνια έχουν πληγεί από συγκρούσεις, επιδημίες, τρεις ξηρασίες και έναν σεισμό.

Αφού οι Ταλιμπάν ανέλαβαν την εξουσία, οι δυτικές κυβερνήσεις διέκοψαν τη βοήθεια για τη στήριξη της αφγανικής κυβέρνησης. Η Ουάσινγκτον πάγωσε τα περιουσιακά στοιχεία της κεντρικής τράπεζας του Αφγανιστάν. Το τραπεζικό σύστημα έχει σε μεγάλο βαθμό καταρρεύσει, εμποδίζοντας τους εμπόρους να εισάγουν ή να εξάγουν εύκολα αγαθά. Ο αριθμός των Αφγανών που έχουν ανάγκη από επισιτιστική βοήθεια έχει περίπου διπλασιαστεί σε 20 εκατομμύρια, δηλαδή μιλάμε για τον μισό πληθυσμό, ίσως και παραπάνω.

Πρόκειται για ανθρώπους που έχουν δημιουργήσει μη βιώσιμα χρέη ή έχουν πουλήσει περιουσιακά στοιχεία όπως γη και σπίτια, νεφρά και, σε ακραίες περιπτώσεις, τα ίδια τους τα παιδιά για να αγοράσουν τρόφιμα. Σε μια απομακρυσμένη επαρχία, τα Ηνωμένα Έθνη βρήκαν περίπου 20.000 Αφγανούς να λιμοκτονούν. Οι αξιωματούχοι λένε ότι μόνο η μεγάλης κλίμακας επισιτιστική βοήθεια έχει αποτρέψει πολλούς άλλους από το να υποστούν την ίδια μοίρα.

Ο Hsiao-Wei Lee, αναπληρωτής διευθυντής του Παγκόσμιου Επισιτιστικού Προγράμματος στο Αφγανιστάν, λέει ότι η ταχύτητα με την οποία οι Αφγανοί οδηγούνται σε ακραία πείνα προκαλεί έκπληξη, ακόμη και για τους εργαζόμενους σε ανθρωπιστικές οργανώσεις που προέβλεπαν κρίση μετά την ανάληψη της εξουσίας από τους Ταλιμπάν.

“Οφείλεται πραγματικά στην υπερβολική εξάρτηση από την παρουσία της διεθνούς κοινότητας εδώ και τη συνολική κατάσταση της οικονομίας”, εξηγεί ο Lee. “Ο λαός του Αφγανιστάν χρειάζεται πραγματικά συνεχή υποστήριξη”.

Η αντίδραση του ΟΗΕ

Ωστόσο, οι ειδικοί λένε ότι η διεθνής κοινότητα δεν κάνει αρκετά. Μόνο το ένα τρίτο της έκκλησης του ΟΗΕ ύψους 4,4 δισεκατομμυρίων δολαρίων για το τρέχον έτος έχει χρηματοδοτηθεί. Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία αποσπά πόρους και ανεβάζει τις τιμές των τροφίμων.

Όταν έφτασε η Khadija, υπήρχε ένα πλήθος γυναικών που περίμεναν για ψωμί έξω από τον φούρνο, οπότε οι γυναίκες ξεχύθηκαν στο πεζοδρόμιο απέναντι από το δρόμο. Όλες αυτές οι μητέρες συρρέουν στα πολυτελή αρτοποιεία στο κέντρο της Καμπούλ, επειδή οι πελάτες είναι πιο πιθανό να τους αγοράσουν λίγο ψωμί: με 2 σεντς αγοράζει κανείς μία ή δύο μεγάλες φρατζόλες. Πολύ συχνά οι γυναίκες αυτές παίρνουν μαζί τα ραφτικά τους. Όσο περιμένουν κάποιος να τις ελεήσει προσπαθούν να επιδιορθώσουν τα σκισμένα ρούχα τους. Είναι ένας τρόπος να νιώσουν χρήσιμες, να αποδείξουν ότι δεν φταίνε για την ένδεια, ότι δεν αντιμετωπίζουν τη μοίρα με σταυρωμένα χέρια.

Η Khadija λέει ότι συχνά επιστρέφει στο σπίτι της με άδεια χέρια το σούρουπο. Εκείνα τα βράδια, λέει, “χτυπάω τις πόρτες των γειτόνων για να ζητήσω τρόφιμα που μπορεί να τους περισσεύουν. Ρωτάω τους Ταλιμπάν στα σημεία ελέγχου αν έχουν λίγο ψωμί”, λέει.

Η Fahima, 23 ετών, άρχισε να ζητιανεύει για ψωμί αφού οι πολιτικές των Ταλιμπάν εξαθλίωσαν την οικογένειά της. Η μητέρα της έχασε τη δουλειά της ως καθαρίστρια σε σχολείο θηλέων όταν οι Ταλιμπάν απαγόρευσαν τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση για τα κορίτσια. Ο πατέρας της σκοτώθηκε πριν από χρόνια.

Η Fahima λέει ότι η ζωή της τώρα αποτελείται από το να περπατάει για ώρες μέσα στην παραγκούπολη του λόφου, να περιμένει έξω από ένα φούρνο και να γυρίζει σπίτι με πονεμένα πόδια. Είναι δύσκολο, επώδυνο και ψυχοφθόρο.

“Λέω στον εαυτό μου: “Αν δεν το κάνεις αυτό, τι θα φάμε;”, εξηγεί η Fahima. “Η μαμά μου είναι πολύ μεγάλη για να περπατήσει όλον αυτόν το δρόμο. Οι αδελφές μου ντρέπονται να ζητιανέψουν”.

Στο νοσοκομείο Indira Gandhi της Καμπούλ, ο θάλαμος υποσιτισμού των παιδιών αποτελείται πλέον από τρία δωμάτια, με επτά έως εννέα παιδιά σε κάθε ένα. Σε ένα δωμάτιο, η Leila κάθεται στο βρώμικο πάτωμα με το 8 μηνών αγοράκι της, τον Ali Mohammad. Όπως και τα άλλα παιδιά που βρίσκονταν εδώ μοιάζουν μεγαλύτερα από την ηλικία τους. Είναι πολύ αδύνατα, με τεράστια μάτια και ήδη ρυτίδες στο πρόσωπο.

Η Leila μπορεί να μην ξέρει ακριβώς πόσο χρονών είναι, ξέρει όμως πολύ καλά την ημερομηνία που στέρεψε το γάλα της: ήταν πριν από δύο μήνες.

Η οικογένειά της δεν είχε χρήματα για βρεφικό γάλα. Όπως λέει ήταν πάντα φτωχοί. Ο σύζυγός της, ένας εργάτης από τη νότια επαρχία Ουρουζγκάν, έχει να εργαστεί μήνες, από τη μέρα που αρρώστησε. Ταΐζει το μωρό τους με τσάι αντί για γάλα και το βλέπει να πεθαίνει μέρα με τη μέρα.

Όπως λέει η Leila, οι γείτονές της δεν μπορούσαν να προσφέρουν καμία βοήθεια. Την παρότρυναν να πάει στο νοσοκομείο, όπου θα της έδιναν δωρεάν τροφή για το μωρό. Ξέρει ότι αν φύγει από το νοσοκομείο, το μωρό θα επιστρέψει στην πείνα και πολύ σύντομα θα πεθάνει.

Τι απαντούν σε αυτή τη φρίκη οι Ταλιμπάν; 

Ένας εκπρόσωπος του υπουργείου δημόσιας υγείας των Ταλιμπάν, ο Δρ Τζαβίντ Χαζέρι, λέει ότι οι δεν περίμεναν ότι τόσοι πολλοί Αφγανοί θα βρίσκονταν στο φάσμα της πείνας, όταν κατέλαβαν την εξουσία. Μόνο το αμερικανικό Κογκρέσο διέθεσε από το 2002 περίπου 138 δισεκατομμύρια δολάρια για την ανοικοδόμηση της χώρας. Οι ειδικοί λένε, ωστόσο, ότι η διεθνής βοήθεια δεν ήταν αρκετή για να χρηματοδοτήσει τα είδη της ανάπτυξης που αντιμετωπίζουν την πείνα, όπως η βελτιωμένη πρόσβαση στο νερό και η διατροφική εκπαίδευση των γυναικών.

Ο Hazheeri απαριθμεί τους τρόπους με τους οποίους το υπουργείο προσπαθεί να βοηθήσει, συμπεριλαμβανομένης της λειτουργίας περισσότερων από 2.300 κλινικών υποσιτισμού. Αλλά λέει ότι αυτό δεν είναι αρκετό, δεδομένης της κλίμακας του προβλήματος.

Λέει ότι τελικά, για να περιορίσει τον υποσιτισμό, η κυβέρνηση των Ταλιμπάν χρειάζεται να λειτουργήσει η οικονομία, κάτι που θα σήμαινε τη διακοπή των δυτικών κυρώσεων (σ.σ.: ούτε που τους περνάει από το μυαλό η καταστροφή που προξένησαν στην οικονομία τους προηγούμενους μήνες, κλείνοντας μαγαζιά και επιχειρήσεις, απαγορεύοντας στις γυναίκες να εργάζονται, καταστρέφοντας ό,τι με κόπο είχε χτιστεί τα τελευταία χρόνια…).

Επιμένουν ότι τα περιουσιακά στοιχεία της κεντρικής τράπεζας του Αφγανιστάν θα πρέπει να απελευθερωθούν. Οι αφγανικές τράπεζες θα πρέπει να μπορούν να διεξάγουν διασυνοριακό εμπόριο. Αλλά αυτές είναι πολιτικές αποφάσεις, οι οποίες θα απαιτούσαν από τη διεθνή κοινότητα να αναγνωρίσει, κατά κάποιο τρόπο, την κυβέρνηση των Ταλιμπάν. Αυτή η πρόταση περιπλέκεται από τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από την ομάδα, συμπεριλαμβανομένης της άρνησης στα κορίτσια του δικαιώματος να φοιτήσουν στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση και της έκδοσης κανόνων για την επιβολή της μαντίλας στο δημόσιο χώρο.

Ενώ οι περισσότεροι από αυτούς που είχαν ανάγκη από τρόφιμα μετά την κατάληψη της εξουσίας ήταν ήδη φτωχοί, η οικονομική κρίση έχει απορροφήσει και τη μεσαία τάξη του Αφγανιστάν. Σε ένα κέντρο διανομής τροφίμων του Παγκόσμιου Επισιτιστικού Προγράμματος, ένοπλοι Ταλιμπάν προσπαθούν να διατηρήσουν την τάξη, καθώς το πλήθος περιμένει έξω. Μέσα, γυναίκες εγγράφονται για αλεύρι, μαγειρικό λάδι και φασόλια αξίας (και διάρκειας) ενός μήνα.

Ανάμεσά τους μια 57χρονη γυναίκα με γυαλιστερή τσάντα και περιποιημένα παπούτσια, που ονομάζεται επίσης Khadija – ένα συνηθισμένο όνομα στο Αφγανιστάν. Η οικογένειά της ζούσε από τη σύνταξη που έπαιρνε ο σύζυγός της ως συνταξιούχος δάσκαλος.

Μετά την ανάληψη της εξουσίας από τους Ταλιμπάν η σύνταξη διακόπηκε. Ο ένας της γιος εγκατέλειψε το κολέγιο επειδή η οικογένεια δεν μπορούσε πλέον να πληρώσει τα δίδακτρα. Συντηρεί τον άλλο γιο, επειδή ο μισθός του ως δάσκαλος μειώθηκε δραματικά μετά την “επέλαση” των Ταλιμπάν. Πούλησε το διαμέρισμά της για να τους συντηρήσει όλους, αλλά τα χρήματα αυτά τελειώνουν.

“Δεν έχω ζητήσει ελεημοσύνη ποτέ ξανά στη ζωή μου. Και είναι τόσο δύσκολο, τόσο φρικτό να κάνω κάτι τέτοιο τώρα”, λέει η ίδια.

Έξω, άνδρες με καροτσάκια περιμένουν στη σειρά, ελπίζοντας ότι όσοι λαμβάνουν επισιτιστική βοήθεια θα χρειαστούν επίσης βοήθεια για να μεταφέρουν τα προϊόντα. Γι’ αυτή τη δουλειά παίρνουν φιλοδώρημα 2 λεπτών… μοιάζει τιποτένιο, αλλά για τους πεινασμένους του Αφγανιστάν είναι κάτι.

Ένας από τους άνδρες, ο Μοχάμαντ Χουσεΐν, γύρω στα 60, έχει δέσει ένα κομμάτι ύφασμα γύρω από τη μέση του για να κρατήσει το παντελόνι του ψηλά. “Κουβαλάμε το φαγητό των άλλων, αλλά πεινάμε”, λέει. “Κανείς δεν μας δίνει φαγητό”. Και όλα αυτά τώρα, εν μέσω θέρους.

Όλοι ξέρουν ότι τον χειμώνα τα πράγματα θα είναι ακόμα πιο δύσκολα και ίσως το Αφγανιστάν γίνει ένα τεράστιο νεκροταφείο…

Με στοιχεία από NPR.org 

Ακολουθήστε την Α,ΜΠΑ; στο Google News