Μπαμ! Το όπλο εκπυρσοκρότησε σαν βόμβα μέσα στο δωμάτιο του επαρχιακού νοσοκομείου. Και σαν ηχώ, ένας δεύτερος σκληρός πυροβολισμός, άγριος, σαν κρότος. Δύο σώματα γεροντικά, γερμένα από τον κάματο της ασθένειας και της φροντίδας, κείτονται αιμόφυρτα για μας τους ζωντανούς να ζυγίσουμε ηθικά την λύτρωση, την παρηγορητική φροντίδα των αρρώστων, και ένα δικαίωμα που η πολιτεία δεν παραχωρεί: αυτό στην ευθανασία.
«Ζητώ συγνώμη από την οικογένεια μου. Ήθελα μόνο να βοηθήσω τη Μαρία, να μην πονάει, να μην υποφέρει. Ευχαριστώ όλο το προσωπικό για τη βοήθεια που της προσέφερε. Ζητώ συγνώμη για την αναστάτωση που σας προκάλεσα», έγραφε στο σημείωμα ο 87χρονος άντρας που πυροβόλησε σκοτώνοντας την 85χρονη σύζυγό του, καρκινοπαθή τελικού σταδίου, και κατόπιν αυτοπυροβολήθηκε.
Δεν μπορούμε να ξέρουμε πώς το έβλεπε η ίδια η γυναίκα, αν ήθελε να φύγει με αυτόν τον άγριο θάνατο, που ίσως και να ήταν προτιμότερος από το αργό λιώσιμο της ασθένειας και τους αφόρητους πόνους. Ποιος μπορεί όμως να το γνωρίζει με βεβαιότητα; Είναι μια γυναικοκτονία; Και ναι και όχι. Δεν την σκότωσε επειδή ήταν γυναίκα, θα μπορούσε να ισχυριστεί κανείς, την σκότωσε ωστόσο επειδή ήταν η γυναίκα του κι εκείνος ο φροντιστής της κι ο δήμιός της. Πόσες ανάλογες περιπτώσεις έχουμε γυναικών που σκοτώνουν τους άρρωστους συζύγους τους στο τελικό στάδιο μιας αρρώστιας χωρίς ίαση; Δεν ξέρω πολλές. Κι υπάρχει λόγος.
Οι ηθικές συνισταμένες στη λύτρωση vs. παρηγορητικής φροντίδας
Όπως αναλύθηκε σε άρθρο στην lifo, «όταν η επικοινωνία μεταξύ θύτη και κοινωνίας ολοκληρώνεται με την κατανόηση [αυτής της λύτρωσης], κάθε, μα κάθε φορά, διαρρηγνύεται το κοινωνικό συμβόλαιο που λέει ότι «η ανθρώπινη ζωή έχει αξία». Ο οίκτος, αν και ανθρώπινος, είναι αυθαίρετος. Υπονοεί ότι κάποιος έχει δικαίωμα να αξιολογήσει το αν μια ζωή αξίζει να βιωθεί. Ο οίκτος είναι εξουσιαστικό συναίσθημα και αυτός που οικτίρει είναι από πάνω.»
Ο διοικητής του νοσοκομείου Ρεθύμνου δήλωσε «Ήταν γνωστό ότι τα πράγματα δεν ήταν καλά. Η οικογένεια ήταν πολύ καλή και αγαπημένη, αλλά ανεξάρτητα από τη δική μου γνώμη ο σύζυγος ήταν υπερπροστατευτικός. Ήταν μια πράξη, σε εισαγωγικά, λύτρωσης, αυτό καταλαβαίνουμε». Θυμίζει πάρα πολύ έντονα το Amour, την ταινία του Haneke.
Στην ταινία οι συνταξιούχοι δάσκαλοι μουσικής Ζωρζ (Ζαν-Λουί Τρεντινιάν) και Αν (Εμανουέλ Ριβά) έχουν αφιερώσει τη ζωή τους στην καριέρα τους και ο ένας στον άλλον. Η σχέση τους αντιμετωπίζει τη μεγαλύτερη πρόκληση όταν η Ανν παθαίνει ένα εξουθενωτικό εγκεφαλικό επεισόδιο. Αν και ο ίδιος ο Ζωρζ υποφέρει από τους πόνους και τις αδυναμίες των γηρατειών, αγνοεί τη δική του ταλαιπωρία για να φροντίσει τη σύζυγό του και είναι αποφασισμένος να τηρήσει την υπόσχεσή του ότι δεν θα ξαναπάει ποτέ στο νοσοκομείο.
Όμως κανένας γιατρός δεν αναλαμβάνει να κόψει το νήμα της ζωής στον καρκινοπαθή, κι έτσι «αναγκάζεται» να το κάνει κάποιος συγγενής με ρίσκο και προσφορά την δική του ζωή.
Πώς ορίζουμε τη λύτρωση και την παρηγορητική φροντίδα;
Η εξουσία πάνω στη ζωή και στο θάνατο είναι λοιπόν η ειδοποιός διαφορά κι εμείς που καταλαβαίνουμε, καταλαβαίνουμε μεν, αλλά δεν θα καταλαβαίναμε το ίδιο ίσως αν τα φύλα ήταν αντίστροφα; Δεν ξέρω, είναι ένα περίπλοκο ζήτημα, καθώς κι οι ίδιοι οι γιατροί έχουν ορκιστεί να προστατεύουν την ζωή, να την συντηρούν, να μην βλάπτουν. Προσφέρουν παρηγορητική φροντίδα, δηλαδή φαρμακευτική μορφίνη ώστε να υποφέρουν τους αφόρητους πόνους, μέχρι να κόψει το νήμα της ζωής τους η μοίρα Άτροπος, αυτή της αρχαίας μυθολογίας.
Κι αυτό με φέρνει σε έναν άλλο προβληματισμό. Πού αρχίζει η βλάβη και πού αξιοποιείται το συνταγματικά κατοχυρωμένο δικαίωμα στην αξιοπρέπεια; Εφόσον το Σύνταγμα αναγνωρίζει το δικαίωμα στην αξιοπρεπή ζωή, γιατί δεν αναγνωρίζεται και στον αξιοπρεπή θάνατο; Γιατί δεν υφίσταται “λύτρωση” με τους όρους που αποφασίζει το ίδιο το πάσχον άτομο; Με κάποιες φυσικά εξαιρέσεις όπως η άνοια και το Alzheimer, όπου η συνείδηση είναι θολή και τα όρια παντελώς δυσδιάκριτα.
Η περιβόητη λύτρωση είναι στη δικαιοδοσία λοιπόν των οικείων; Ακούγεται αποδεκτό;
Εφόσον το Σύνταγμα αναγνωρίζει το δικαίωμα στην αξιοπρεπή ζωή, γιατί δεν αναγνωρίζεται και στον αξιοπρεπή θάνατο;
Σε χώρες της δυτικής Ευρώπης, με πρώτη την Ολλανδία, το Βέλγιο, την Ελβετία, τη Γερμανία, την Πορτογαλία, την Ισπανία, τα κράτη υιοθέτησαν, υπό σοβαρές ιατρικές και νομικές συνθήκες πάντοτε, την υποβοηθούμενη αυτοκτονία. Κάποιες εξ αυτών παρότι επιτρέπουν αυτού του είδους την αυτοκτονία απαγορεύουν την ενεργητική ευθανασία. Και φυσικά ο λόγος είναι οι νομικές και ποινικές ευθύνες που διακινδυνεύει αυτός που υποβοηθά στην ενεργητική ευθανασία. Και κανένας γιατρός δεν αναλαμβάνει να κόψει το νήμα της ζωής στον καρκινοπαθή κι έτσι «αναγκάζεται» να το κάνει κάποιος συγγενής με ρίσκο και προσφορά την δική του ζωή, όταν το ίδιο το άτομο δεν μπορεί να αυτοκτονήσει. Επειδή αν υπήρχε η δυνατότητα κανένας δεν θα «λύτρωνε» κανέναν…
Το περιστατικό της Ολλανδής Zoraya der Teek, μια 29χρονη με οριακή διαταραχή προσωπικότητας, τραύμα, αγχώδη διαταραχή και κατάθλιψη είναι ενδεικτικό ακόμη και για περιπτώσεις που δεν αφορούν σε τελικό στάδιο καρκινοπαθούς. Από τα 18 της είχε δοκιμάσει πολλά, είχε κάνει ψυχοθεραπεία, είχε πάρει φάρμακα, και έκανε 30 ηλεκτροθεραπειες. Η ζωή της φαινόταν αβάσταχτη, κι ας είχε σύντροφο και μια γατούλα συντροφιάς. Αιτήθηκε ευθανασία, έπειτα από πολύχρονη μάχη με τα ψυχικά της νοσήματα. Τρία χρόνια πήρε η συνολική διαδικασία της εξέτασης της αίτησης κι έγινε δεκτή πέρσι περίπου τέτοια εποχή, όταν και πέθανε.
Η νομική κατάσταση για την ευθανασία σήμερα
Από το 2024, η ευθανασία είναι νόμιμη στο Βέλγιο, τον Καναδά, την Κολομβία, τον Ισημερινό, το Λουξεμβούργο, την Ολλανδία, τη Νέα Ζηλανδία, την Πορτογαλία (δεν ισχύει ακόμη, εκκρεμεί ρύθμιση), την Ισπανία και τις έξι πολιτείες της Αυστραλίας (Νέα Νότια Ουαλία, Κουίνσλαντ, Νότια Αυστραλία, Τασμανία, Βικτώρια και Δυτική Αυστραλία). Στην δική μας κοινωνία το θέμα όχι απλώς δεν είναι λυμένο, ούτε καν συζητείται, λόγω και της πανίσχυρης επιρροής της εκκλησίας. «Για την χριστιανική θεολογία η συμπαράσταση στους ασθενείς, όπως σε περιπτώσεις ανίατων ασθενειών είναι εξίσου σημαντική με την θεραπεία. Αυτή η άποψη έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τον ωφελιμισμό, ο οποίος επιβάλλεται ως τρόπος σκέψης από την σύγχρονη κοινωνία και επηρεάζει στη διαμόρφωση της αντιμετώπισης ασθενών, ειδικότερα δε αυτών που βρίσκονται στο τελικό στάδιο της ζωής τους.» [Μ. Αλέξανδρου Σταυρόπουλου, «Η υγεία υπό το πρίσμα της ορθόδοξης χριστιανικής θεολογίας», ΕΚΚΛΗΣΙΑ 7 (2007):544-548]
Επιπρόσθετα η Εκκλησία θεωρεί ότι οι ασθένειες εκ Θεού εκπορεύονται κι ότι αποτελούν δοκιμασίες, κάπως σαν να είναι ένα είδος ηθικού «δώρου» για την σωτηρία της ψυχής. Δεν υπάρχουν ούτε ομάδες πίεσης, όπως υπάρχουν για τα ΛΟΑΤΚΙ δικαιώματα ή την συνεπιμέλεια, επομένως οι κινήσεις για την δημόσια διαβούλευση καθυστερούν με χαρακτηριστική βραδύτητα. Έως τότε η όποια «λύτρωση» και η παρηγορητική φροντίδα αποτίθενται στα χέρια των οικείων, ανακυκλώνοντας έναν φαύλο κύκλο.
Ακολουθήστε την Α,ΜΠΑ; στο Google News
Κατά την αποψαρα μου πρόκειται ξεκάθαρα περί γυναικοκτονιας, στην Κρήτη σε αντίθεση με το μακρινό παρελθόν οι γυναίκες θεωρούνται κτήμα του ανδρός γενικά, είτε ανήκεις στον πατέρα σου, είτε στον σύζυγο είτε στον αδερφό σου, σε κάθε περίπτωση έχεις έναν κύρη πάνω από το κεφάλι σου κι ανάμεσα στα πόδια σου να σου πρήζει τα σκωτια. Η γιαγιά μου η κρητικιά με συμβούλευε ας πούμε από πολύ μικρή να κάνω υπομονή γενικά και πάντα να (υπ)ακούω τον κύρη μου. Είναι γυναικοκτονια γιατί ένας πεοφορος περίπου 20 χρόνια μεγαλύτερος από την σύζυγο του αποφάσισε να της αφαιρέσει την ζωή πυροβολώντας την… Διαβάστε περισσότερα »
Έτσι ακριβώς, ήταν (άλλη μία) γυναικοκτονία. Δεν πέρασαν ούτε δύο μέρες νοσηλείας, και το “κοπέλι” ζορίστηκε και έτσι την είδε Άγγελος Θανάτου, μόνο και μόνο επειδή διαπίστωσε πως ο ίδιος δεν είναι καλά-καλά σε θέση να φροντίζει τον εαυτό του: θα έχει και την φροντίδα της καρκινοπαθούς από πάνω; Από πού και ως πού; Και εφόσον αυτή δεν είναι πλέον σε θέση να συνεχίζει να φέρνει εις πέρας τον ιερό ρόλο της φροντίστριάς του, μήπως δεν της αξίζει να ζει κιόλας; Εν τω μεταξύ… όπλο σε νοσοκομείο… γτφ! Άγρια Δύση, Άγρια Κρήτη. Οι συζητήσεις περί τραγωδίας και ευθανασίας που συνειρμικά… Διαβάστε περισσότερα »
Ουαου Τώρα το είδα αυτό το άρθρο. Μου ήρθε (όπως και η ίδια η είδηση μέσα στο σαββατοκύριακο) σαν αντίλαλος. Δε μπορώ να μη σχολιάσω: γράφω από το νοσοκομείο, ένας φίλος καρκινοπαθής σε τελικό στάδιο έκανε απόπειρα αυτοκτονίας την προηγούμενη τρίτη, και διαβάζοντας το άρθρο αυτό ανατρίχιασα (αν και, εντάξει, δεν είναι ίδιες οι περιπτώσεις σε διάφορα επίπεδα). Να σημειώσω απλώς, για τη δική μας περίπτωση, ότι η συνέχεια θα είναι η εξής (μόλις καταφέρει να ανέβει κάπως σταθερά ο αιματοκρίτης): θα περάσει με εισαγγελική εντολή (αρκεί και θα υπογράψουν η γυναίκα του και ο αδερφός του) σε ακούσια νοσηλεία… Διαβάστε περισσότερα »
85 ήταν η γυναίκα…;
Η συζήτηση για την ευθανασία είναι άτοπη. Το μόνο που ξέρουμε για την υπόθεση είναι η πλευρά του συζύγου που την πυροβόλησε και αυτοκτόνησε, έχοντας κλειδώσει στο μπαλκόνι (!) των 60χρονό γιο τους. Γνωρίζουμε το νόημα που έχει δώσει αυτός σε αυτή την πράξη, δεν ξέρουμε τίποτα για την κυρία Μαρία, η οποία έπαθε καρκίνο και μετά από μερικούς μήνες ο φροντιστής της την πυροβόλησε στο κεφάλι. Δεν γνωρίζουμε αν το ήθελε και αν το ήθελε με αυτόν τον τρόπο. Έχουμε δολοφονία καρκινοπαθούς και αυτοκτονία μέσα στο νοσοκομείο και συζητάμε για την ευθανασία. Πιο πολύ θα ήθελα να ακούσω γνωμούλες… Διαβάστε περισσότερα »
Aκριβώς αυτό επισημαίνεται, ότι η δική της θέληση δεν γνωστοποιείται: «Δεν μπορούμε να ξέρουμε πώς το έβλεπε η ίδια η γυναίκα, αν ήθελε να φύγει με αυτόν τον άγριο θάνατο, που ίσως και να ήταν προτιμότερος από το αργό λιώσιμο της ασθένειας και τους αφόρητους πόνους. Ποιος μπορεί όμως να το γνωρίζει με βεβαιότητα;» Κάποιος δηλαδή αποφάσισε ερήμην.
Για το ζήτημα των καρκινοπαθών ηλικιωμένων και ειδικά γυναικών σκοπεύουμε να αναφερθούμε στο μέλλον.
ΥΓ. Διάβασα ότι οι μπαλκονόπορτες στο νοσοκομείο του Ρεθύμνου δεν κλειδώνουν. Δεν έχω τρόπο να επιβεβαιώσω την πληροφορία, έχει όμως το ενδιαφέρον της κι αυτή.
θα έπρεπε να έχουμε την επιλογή για την ευθανασία αν το επιλέξουμε. Ποιος είναι αυτός που μπορεί να πει σε κάποιο άτομο που υποφέρει οτι δεν δικαιούτε να πεθάνει γνωρίζοντας το πότε ακριβως θα τελειώσει το βάσανό του?
Ουτε να σχολιάσω δεν θέλω που πήρε το όπλο μαζί του μέσα σε νοσοκομείο και πυροβόλισε μέσα στον θάλαμο και ο γιατρός χαρακτήρισε αυτό σαν λύτρωση. Κάποιος να σχολιάσει οτι αυτό το άτομο 87 χρονών που κουβάλησε όπλο μέσα σε νοσοκομείο , ίσως να μην έπρεπε να έχει καν δικαίωμα να οπλοφορεί?
Το για πάντα…