Κρίση στο Σουδάν: Γιατί δεν μιλάμε γι’αυτή;

Από πόλεμο κι ανθρωπιστικές κρίσεις χορτάσαμε τα τελευταία χρόνια. Όμως ενώ γίνεται πολύς λόγος για την Παλαιστίνη, όπως και για την Ουκρανία σε μικρότερο βαθμό, ελάχιστοι συζητούν για την τεράστια ανθρωπιστική κρίση στο Σουδάν, όπως μας έστειλε επιστολή αναγνώστριά μας κι αποφασίσαμε να το ερευνήσουμε. Κι αν θα μπορούσαμε να εξηγήσουμε την ανισομέρεια λόγω της οικειοποίησης που έχουν ορισμένοι πολιτικοί χώροι με την Παλαιστίνη ήδη στο πέρας πολλών ετών, μένει το κενό του δημόσιου διαλόγου για την μεγαλύτερη ανθρωπιστική κρίση στην ιστορία της ανθρωπότητας: αυτή στο Σουδάν. Δεν είναι ωστόσο όλοι οι άνθρωποι ίσοι απέναντι στις φρικαλεότητες ενός πολέμου; Γιατί δεν γίνονται πιο γνωστές αυτές, γιατί δεν δίνεται ορατότητα;

Έως και εκατόν πενήντα χιλιάδες άνθρωποι έχουν σκοτωθεί από την έναρξη της σύγκρουσης στις 15 Απριλίου 2023, ενώ περισσότεροι από δεκατέσσερα εκατομμύρια έχουν εκτοπιστεί, γεγονός που προκαλεί τη χειρότερη κρίση εκτοπισμού στον πλανήτη. Σχεδόν τρία εκατομμύρια εκτοπισμένοι Σουδανοί έχουν ήδη καταφύγει σε ασταθείς περιοχές στο Τσαντ, την Αιθιοπία και το Νότιο Σουδάν, κατακλύζοντας καταυλισμούς προσφύγων. Η μακροχρόνια πολιτική αστάθεια και οι οικονομικές πιέσεις σημαίνουν ότι 15,8 εκατομμύρια άνθρωποι χρειάζονται ανθρωπιστική βοήθεια. Η σύγκρουση έχει επιδεινώσει αυτές τις συνθήκες, αφήνοντας σχεδόν 25 εκατομμύρια ανθρώπους -περισσότερους από τους μισούς κατοίκους του Σουδάν- σε ανάγκη!

Ας πιάσουμε όμως την κρίση στο Σουδάν από την αρχή επειδή το θέμα είναι μπερδεμένο.

Πώς ξεκίνησε η κρίση στο Σουδάν

Η σύγκρουση στο Σουδάν ξεκίνησε τον Απρίλιο του 2023, όταν μια μακροχρόνια διαμάχη για την εξουσία μεταξύ των SAF (Sudanese Armed Forces) και των RSF (Rapid Support Forces) εξελίχθηκε σε ανοιχτό πόλεμο. Οι RSF ανάγονται στις πολιτοφυλακές Janjaweed που κατηγορήθηκαν για φρικαλεότητες στο Νταρφούρ πριν από 20 χρόνια, ενώ οι SAF εκπροσωπούν τα απομεινάρια της μακροχρόνιας στρατιωτικής διακυβέρνησης από το Χαρτούμ. Ο πόλεμος συγκεκριμένα ξέσπασε εν μέσω εντάσεων σχετικά με την ενσωμάτωση των RSF στον στρατό μετά το πραξικόπημα του 2021, ξεκινώντας με επιθέσεις των RSF σε κυβερνητικά κτίρια στο Χαρτούμ και σε άλλες πόλεις.

Στοιχεία δείχνουν ότι γυναίκες και κορίτσια ηλικίας μόλις δεκατεσσάρων ετών έχουν πέσει θύματα σεξουαλικής βίας που διαπράττεται από τους RSF.

Οι RSF είναι η πιο ισχυρή παραστρατιωτική ομάδα που αναδύθηκε από την εποχή του Μπασίρ, δικτάκτορα του Σουδάν για τον οποίο θα μιλήσουμε ευθύς αμέσως.

Οι ιδεολογίες των δυο πλευρών κι η ιστορική καταγωγή των διαφορών

Η διακηρυγμένη ιδεολογία των RSF περιλαμβάνει τον αραβικό εθνικισμό και τον αντι-ισλαμισμό. Ταυτόχρονα το Σουδάν υπό τον πρόεδρο Ομάρ αλ-Μπασίρ υπήρξε σημαντικός υποστηρικτής και πάροχος της Χαμάς για τους πυραύλους που χρησιμοποιεί στις συγκρούσεις της η τελευταία. Επιπρόσθετα η εμπλοκή του Ιράν και των δικών της ομάδων στο Σουδάν καθοδηγείται από διάφορους στρατηγικούς στόχους. Το Ιράν έχει εκφράσει ενδιαφέρον για την ίδρυση ναυτικής εγκατάστασης στο Πορτ Σουδάν. Μια τέτοια βάση θα επέτρεπε στο Ιράν να επιβλέπει τη Διώρυγα του Σουέζ και τη νότια πλευρά του Ισραήλ, ενισχύοντας τις ναυτικές του δυνατότητες στην περιοχή.

Πρόβλημα στην κρίση στο Σουδάν αποτελεί και το ότι η ιδεολογική εκπροσώπηση απέχει πολύ από το να είναι πάνδημη.

Τα αρχαία βασίλεια της Νουβίας (στα εδάφη του σύγχρονου Σουδάν) υπήρξαν προπύργια του Κοπτικού Χριστιανισμού, αλλά απειλούνταν ολοένα και περισσότερο από την ισλαμική επέκταση από τον 7ο αιώνα μΧ. και μετά, με το νοτιότερο από αυτά τα βασίλεια, την Αλόντια, να επιβιώνει μέχρι το 1504.

Το Ισλάμ είναι σήμερα η πιο κοινή θρησκεία στο Σουδάν και οι Μουσουλμάνοι κυριαρχούν στους εθνικούς κυβερνητικούς θεσμούς ήδη από την ανεξαρτησία του κράτους το 1956. Σύμφωνα με το UNDP Sudan, ο μουσουλμανικός πληθυσμός ανέρχεται στο 97%, συμπεριλαμβανομένων πολλών αραβικών και μη αραβικών ομάδων. Το υπόλοιπο 3% ασπάζεται είτε τον Χριστιανισμό είτε τις παραδοσιακές ανιμιστικές θρησκείες. Το γεγονός αυτό ανάγεται σε προηγούμενα χρόνια και σε μια ρήξη μεταξύ δύο μεγάλων περιοχών του Σουδάν.

Για το πρώτο μισό του εικοστού αιώνα, το Σουδάν ήταν κοινό προτεκτοράτο της Αιγύπτου και του Ηνωμένου Βασιλείου, γνωστό ως Αγγλο-Αιγυπτιακό Συγκρότημα. Η Αίγυπτος και το Ηνωμένο Βασίλειο υπέγραψαν συνθήκη παραίτησης από την κυριαρχία στην ανεξάρτητη Δημοκρατία του Σουδάν το 1956. Η δικτατορία του Ομάρ αλ-Μπασίρ καθόρισε την μετα-αποικιακή περίοδο του Σουδάν. Ο Μπασίρ κατέλαβε την εξουσία με πραξικόπημα το 1989, αφού υπηρέτησε στον αιγυπτιακό στρατό κατά τη διάρκεια της αποικιοκρατίας κι αργότερα ως αξιωματικός στις Σουδανικές Ένοπλες Δυνάμεις (SAF).

Η τεράστια απόκλιση μεταξύ της πλουσιότερης βόρειας περιοχής της χώρας, η οποία ήταν στην πλειοψηφία της αραβική και μουσουλμανική, και της λιγότερο ανεπτυγμένης νότιας περιοχής της, η οποία ήταν στην πλειοψηφία της χριστιανική ή ανιμιστική, πυροδότησε δύο εμφύλιους πολέμους. Ταυτόχρονα η αυστηρή επιβολή της σαρία αφήνει τον γυναικείο πληθυσμό σε δυσαρέσκεια και καταπίεση.

Ως πρόεδρος, ο Μπασίρ επέβλεψε τον Δεύτερο Σουδανικό Εμφύλιο Πόλεμο, την απόσχιση του Νότιου Σουδάν και τη σύγκρουση στο Νταρφούρ. Ο πόλεμος του Νταρφούρ, που ξέσπασε το 2003, καταδικάστηκε αργότερα από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο (ΔΠΔ) ως γενοκτονία που στόχευε μη αραβικούς πληθυσμούς, συμπεριλαμβανομένων των λαών Φουρ, Ζαγκάουα και Μασάλιτ στο δυτικό Σουδάν. Κατά τη διάρκεια του καθεστώτος του, ο Μπασίρ επέβαλε μια αυστηρή ερμηνεία της σαρία, χρησιμοποίησε ιδιωτικές πολιτοφυλακές και αστυνομικούς ηθικής για την επιβολή των διαταγμάτων του και κατεδίωξε τον Χριστιανισμό, την αποστασία των Σουνιτών, τον Σιιτισμό και άλλες θρησκευτικές δραστηριότητες μειονοτήτων. Ο δεύτερος εμφύλιος πόλεμος στο Σουδάν, από το 1983 έως το 2005, σκότωσε περίπου δύο εκατομμύρια ανθρώπους, με εκτεταμένη καταγραφή λιμού και φρικαλεοτήτων. Τον Ιούλιο του 2011, το νότιο έδαφος του Σουδάν αποσχίστηκε και σχημάτισε ένα νέο κράτος: τη Δημοκρατία του Νότιου Σουδάν.

Το καθεστώς του Μπασίρ επέζησε μέχρι το 2019. Ο Μπασίρ αντιμέτωπος με αυξανόμενες λαϊκές διαμαρτυρίες για δημοκρατία, πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες κι ένα νέο σύστημα διακυβέρνησης στριμώχτηκε. Η επανάσταση κορυφώθηκε με ένα πραξικόπημα τον Απρίλιο του 2019, το οποίο πραγματοποιήθηκε από κοινού από τις SAF —με επικεφαλής τον Στρατηγό Αμπντέλ Φατάχ αλ-Μπουρχάν— και τις Δυνάμεις Ταχείας Ασφαλείας (RSF), μια πολιτοφυλακή με επικεφαλής τον Μοχάμεντ Χαμντάν «Χεμεντί» Νταγκάλο.

Στο μεταξύ οι RSF έχουν χρησιμοποιηθεί ως δύναμη συνοριοφυλακής, ως πηγή μισθοφόρων για τον σαουδαραβικό συνασπισμό στον πόλεμο της Υεμένης και ως μισθοφόρος δύναμη ασφαλείας για την καταστολή των λαϊκών εξεγέρσεων. Ο ηγέτης των RSF, Χεμέντι, έγινε ένας από τους πλουσιότερους άνδρες του Σουδάν καταλαμβάνοντας τον έλεγχο των ορυχείων χρυσού.

Δυστυχώς οι αντικρουόμενες πλευρές αποδίδουν μεγάλο μέρος των θανάτων σε ενδοφυλετικές συγκρούσεις, δυσκολεύοντας την επίσημη λογοδοσία.

Ο Μπουρχάν ηγήθηκε του Μεταβατικού Συμβουλίου Κυριαρχίας με τον Χεμέντι ως αναπληρωτή του, μαζί με άλλους στρατιωτικούς ηγέτες και αρκετούς πολίτες. Το συμβούλιο επέλεξε τον Αμπντάλα Χαμντόκ, οικονομολόγο και ειδικό στην ανάπτυξη, ως πρωθυπουργό. Κατά τη διάρκεια της σύντομης θητείας του, εκείνος προσπάθησε να μετριάσει την ακραία οικονομική αναταραχή του Σουδάν και να προβάλει σταθερότητα στον έξω κόσμο. Ωστόσο, οι SAF και οι RSF ενορχήστρωσαν πραξικόπημα εναντίον του Χαμντόκ τον Οκτώβριο του 2021 και ανέστειλαν το Σύνταγμα. Σε απάντηση, διεθνείς οργανισμοί όπως η Παγκόσμια Τράπεζα και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο σταμάτησαν την απαραίτητη ελάφρυνση του χρέους και άλλη βοήθεια προς το Σουδάν. Οι μαζικές διαδηλώσεις που απαιτούσαν την επιστροφή στον πολιτικό έλεγχο εντάθηκαν στο Χαρτούμ.Ο Χαμντόκ επανήλθε για λίγο ως πρωθυπουργός τον Νοέμβριο του 2021, αφού συμφώνησε να παραχωρήσει ορισμένες εξουσίες διακυβέρνησης στον Μπουρχάν και τον Χεμέντι. Ωστόσο, τελικά παραιτήθηκε τον Ιανουάριο του 2022, καθώς οι Σουδανοί διαδηλωτές ήταν δυσαρεστημένοι με τους όρους της επανένταξής του και τις βίαιες ενέργειες των δυνάμεων ασφαλείας, οι οποίες είχαν επανειλημμένα ξυλοκοπήσει και σκοτώσει διαδηλωτές. Έκτοτε, το Σουδάν δεν έχει αποτελεσματική πολιτική ηγεσία.

Η κατάσταση στην κρίση στο Σουδάν αυτή τη στιγμή

Σύμφωνα με την Unicef η κρίση στο Σουδάν είναι αυτή τη στιγμή η μεγαλύτερη ανθρωπιστική κρίση στον πλανήτη. Σύμφωνα με τις μαρτυρίες (Jebel Marrah),«Άκουσα οδυνηρές αφηγήσεις οικογενειών που πεινούσαν για μέρες.
Στο Νταρφούρ και τους Κορντοφάν, ο σοβαρός οξύς υποσιτισμός αυξάνεται ραγδαία. 1,4 εκατομμύρια παιδιά ζουν σε περιοχές με λιμό ή κινδυνεύουν από λιμό. Χιλιάδες θα πεθάνουν χωρίς επείγουσα θεραπεία. Μόνο στο Βόρειο Νταρφούρ φέτος, 150.000 παιδιά είναι πιθανό να υποφέρουν από σοβαρό οξύ υποσιτισμό, την πιο θανατηφόρα μορφή. Στην Ταουίλα, τα κρούσματα έχουν αυξηθεί από εκατοντάδες σε πάνω από 2.000 το μήνα από τον Απρίλιο. Η Ταουίλα είναι το κύριο μέρος όπου συγκεντρώνονται οι άνθρωποι που εγκαταλείπουν το Αλ Φάσερ. Οι γονείς μου είπαν ότι τα παιδιά τους δεν έχουν δει τάξη εδώ και χρόνια. Αυτή είναι η πραγματικότητα για εκατομμύρια. Ένας εκπληκτικός αριθμός 14 εκατομμυρίων παιδιών είναι εκτός σχολείου – 4 στα 5 παιδιά στο Σουδάν – μια ολόκληρη γενιά χαμένη χωρίς μάθηση. Οι ασθένειες είναι παντού. Η χολέρα, η διφθερίτιδα, η ελονοσία και ο δάγκειος πυρετός αφαιρούν όλες νέες ζωές καθώς τα συστήματα υγείας καταρρέουν.»

Δυστυχώς οι αντικρουόμενες πλευρές αποδίδουν μεγάλο μέρος των θανάτων σε ενδοφυλετικές συγκρούσεις, δυσκολεύοντας την επίσημη λογοδοσία. Την περασμένη Δευτέρα ένα παγκόσμιο παρατηρητήριο πείνας επιβεβαίωσε συνθήκες λιμού στην αλ-Φασίρ, την πόλη του Σουδάν που κατέλαβαν οι παραστρατιωτικές Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης (RSF) μετά από μακρά πολιορκία, καθώς και στο Καντούγκλι, μια άλλη πολιορκημένη πόλη στο νότιο Σουδάν.

Το αλ-Φασίρ δέχθηκε επιθέσεις των RSF και πολιορκήθηκε για περίπου 18 μήνες πριν πέσει στα τέλη του περασμένου μήνα, εμβαθύνοντας το γεωγραφικό χάσμα στο Σουδάν. Κατά τη διάρκεια της πολιορκίας, οι κάτοικοι ανέφεραν ότι οι προμήθειες τροφίμων διακόπηκαν, αναγκάζοντας τους ανθρώπους να τρώνε ζωοτροφές και μερικές φορές τα ίδια τα δέρματα ζώων. Μέρη όπου οι άνθρωποι συγκεντρώνονταν για γεύματα στην κουζίνα της κοινότητας έγιναν στόχος επιθέσεων με μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones), δήλωσαν στο Reuters.

Το Καντούγκλι, πρωτεύουσα της πολιτείας του Νότιου Κορντοφάν, βρίσκεται υπό πολιορκία από την ένοπλη ομάδα SPLM-N, η οποία είναι σύμμαχος των RSF, αν και η πείνα εξαπλώνεται εκεί από την έναρξη του πολέμου. Η ευρύτερη περιοχή του Κορντοφάν έχει γίνει ολοένα και περισσότερο επίκεντρο του πολέμου, καθώς βρίσκεται ανάμεσα στο Νταρφούρ, που κυριαρχείται από τους RSF, και την υπόλοιπη χώρα, όπου ο στρατός έχει την κυριαρχία του. Τη Δευτέρα, ένας αξιωματούχος της Ερυθράς Ημισελήνου δήλωσε ότι τρεις εθελοντές σε μια πόλη στην πολιτεία του Βόρειου Κορντοφάν, η οποία καταλήφθηκε από τους RSF, οι οποίοι απεικονίζονταν να ξυλοκοπούνται σε ένα βίντεο, σκοτώθηκαν αργότερα.

Και βεβαίως η πείνα κι οι κακουχίες δεν είναι το μόνο βάσανο για τους πολύπαθους Σουδανούς στην διάρκεια αυτής της κρίσης στο Σουδάν. Τον Απρίλιο του 2024, η Πρέσβειρα των ΗΠΑ στα Ηνωμένα Έθνη Λίντα Τόμας-Γκρίνφιλντ ανέδειξε στοιχεία που δείχνουν ότι γυναίκες και κορίτσια ηλικίας μόλις δεκατεσσάρων ετών έχουν πέσει θύματα σεξουαλικής βίας που διαπράττεται από τους RSF.

Με επιλεγμένα στοιχεία από Reuters, Unicef, rescue.org, Vocal media, the Guardian, Global Conflict Tracker

Ακολουθήστε την Α,ΜΠΑ; στο Google News