Ας βάλουμε τέλος στη βία κατά των γυναικών

Η 25η Νοεμβρίου είναι η Διεθνής Ημέρα για την Εξάλειψη της Βίας κατά των Γυναικών, μια ημέρα που καθιερώθηκε από τον ΟΗΕ το Δεκέμβριο του 1999 για την ευαισθητοποίηση και την καταπολέμηση της βίας που βιώνουν οι γυναίκες παγκοσμίως. Η ημερομηνία αυτή τιμά τη μνήμη των τριών αδελφών Μιραμπάλ, οι οποίες δολοφονήθηκαν το 1960 στη Δομινικανή Δημοκρατία με διαταγή του δικτάτορα Τρουχίλο, ενώ η βία κατά των γυναικών περιλαμβάνει την σωματική, ψυχολογική, σεξουαλική και οικονομική διάσταση.

Σύμφωνα με τον ιστότοπο του VouliWatch τα στοιχεία είναι συντριπτικά.

Τα στατιστικά στοιχεία για τη βία κατά των γυναικών 

Έρευνα του Οργανισμού Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ αποκαλύπτει πως μία στις τρεις γυναίκες έχει υποστεί σωματική βία, σεξουαλική βία, ή και τις δύο μορφές βίας από την ηλικία των 15 ετών και έπειτα. Το 55% των γυναικών έχουν βρεθεί αντιμέτωπες με μία ή περισσότερες μορφές σεξουαλικής παρενόχλησης ενώ το 11% έχει υποστεί ψηφιακή παρενόχληση. Μία στις είκοσι έχει βιαστεί.

Μάλιστα θα ήταν παρανόηση να πιστέψουμε ότι αυτά αφορούν άλλες ομάδες από εμάς. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία [ididem] η βία κατά των γυναικών είναι:

• -υπόθεση ενδοοικογενειακή– το 68% των γυναικών που υπέστησαν κακοποίηση είναι έγγαμες
• -υπόθεση διεθνής -το 16% των γυναικών που απευθύνονται στα Συμβουλευτικά Κέντρα είναι αλλοδαπές
• -όχι ταξική – 70% των θυμάτων δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης ή και ανώτερης ή ανώτατης εκπαίδευσης και πάνω από το 50% των δραστών δευτεροβάθμιας ή ανώτερης και ανώτατης εκπαίδευσης.

Η άσκηση βίας στις διάφορες μορφές της (λεκτική, σωματική, σεξουαλική) είναι ανεκτή λόγο της κανονικοποίησής της.

To πρόσφατο περιστατικό με την επίθεση στην πρόεδρο του Μεξικού, Κλαούντια Σάινμπαουμ, έχει προκαλέσει έντονη οργή τόσο στο εσωτερικό της χώρας όσο και στο εξωτερικό. Ένας μεθυσμένος άνδρας προσπάθησε να τη φιλήσει στον λαιμό και την άρπαξε από το στήθος καθώς εκείνη μιλούσε σε πολίτες στους δρόμους της πρωτεύουσας. «Είναι η απόδειξη, που καταγράφηκε στην κάμερα, ότι καμία γυναίκα δεν είναι ασφαλής», όπως σημειώνει ο Guardian. «Μπορείς να είσαι το πιο ισχυρό άτομο στη χώρα και ένας άνδρας θα εξακολουθεί να νιώθει ότι έχει το δικαίωμα να σε θωπεύει, μπροστά σε όλο τον κόσμο, επειδή είσαι γυναίκα. Όταν αντιτίθεσαι, κάποιοι θα παραπονεθούν ότι το παίρνεις πολύ σοβαρά ή ότι όλα είναι κατασκευασμένα.» Όπως παρατήρησε η ίδια η κα Σάινμπαουμ: «Αν το κάνουν αυτό στην πρόεδρο, τότε τι θα συμβεί σε όλες τις νεαρές γυναίκες στη χώρα μας;»

Διεθνώς δεν υπάρχει μεγάλη αγάπη για το θηλυκό φύλο. Δεν τα βγάζουμε από το μυαλό μας. Η Τζούλια Γκίλαρντ, η μόνη γυναίκα πρωθυπουργός της Αυστραλίας, χαρακτηρίστηκε ως «σκόπιμα άτεκνη». Η Καμάλα Χάρις έχει από καιρό αντιμετωπίσει ρητά σεξουαλικές ρητορικές επιθέσεις. Όταν η τότε πρωθυπουργός Τερέζα Μέι συναντήθηκε με τη Νίκολα Στέρτζον το 2017, η πρώτη σελίδα της Daily Mail ρώτησε τους δύο εθνικούς ηγέτες: «Ας μην ασχοληθούμε με το Brexit, ποιος κέρδισε το Legs-it!». «Οι πολιτικοί γενικά αντιμετωπίζουν μια ολοένα και πιο θυμωμένη και βίαιη πολιτική κουλτούρα – στο Μεξικό, πολλοί σκοτώνονται κάθε χρόνο – αλλά οι γυναίκες αντιμετωπίζουν επίσης αυξανόμενο και πιο ανοιχτό σεξισμό. Ο Δείκτης Ηγεσίας του Ρέικιαβικ, ο οποίος μετρά τις αντιλήψεις στη G7 και την Ισλανδία, διαπίστωσε πέρυσι ότι στις ΗΠΑ, λιγότεροι από τους μισούς ερωτηθέντες ένιωθαν «πολύ άνετα» με την ιδέα μιας γυναίκας πολιτικής ηγέτιδας», καταλήγει ο Guardian.

Η βαθύτερη αιτία για την βία κατά των γυναικών

Η άσκηση βίας στις διάφορες μορφές της (λεκτική, σωματική, σεξουαλική) είναι ανεκτή λόγο της κανονικοποίησής της. Η αντίληψη ότι ο άντρας έχει κυριαρχικά δικαιώματα πάνω στην γυναικεία ύπαρξη αποτυπώνεται στα περιστατικά βίας, αλλά και στην ύπαρξη ταμπού για την καταγγελία των περιστατικών. Είναι κάπως σαν να θεωρούμε φυσικό επόμενο να μην μπορούν εκείνοι να αντισταθούν «στη φύση τους» (δυστυχώς το επιχείρημα αυτό έχει ακουστεί κι από πιο επίσημα χείλη) κι εμείς να μην μπορούμε να διαμαρτυρηθούμε ιδιαίτερα. Φύση αφού, πανίσχυρη!

Ασφαλώς δεν πρόκειται για φυσική παρόρμηση…

Οι άνδρες γυναικτόνοι παίρνουν ένα μαχαίρι ή ένα όπλο με σκοπό να σκοτώσουν. Οι γυναικοκτονίες είναι συχνά το αποκορύφωμα επαναλαμβανόμενων και κλιμακούμενων επεισοδίων έμφυλης βίας, πράγμα που σημαίνει ότι μπορεί να προληφθεί εάν αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά τα πρώιμα σημάδια βίας. Τα θύματα είναι όλων των ηλικιών από 17 έως 80 χρονών και από όλα τα κοινωνικά περιβάλλοντα. Αλλά οι περιστάσεις και οι συνθήκες ομοιάζουν. Στις περισσότερες περιπτώσεις είχε ήδη προηγηθεί άσκηση βίας φυσικής και ψυχολογικής. Και στη συντριπτική πλειοψηφία τα θύματα σκόπευαν να εγκαταλείψουν το σύζυγο τους ή το είχαν ήδη πραγματοποιήσει. «Αυτοί οι άνδρες σκοτώνουν τη γυναίκα τους γιατί θεωρούν ότι τους ανήκει και αρνούνται να την αφήσουν να φύγει. Ο θάνατος της σημαίνει ότι θα του ανήκει για πάντα», αναφέρει η Titiou Lecoq, δημοσιογράφος και συγγραφέας, που ενημερώνει στην ιστοσελίδα της Λιμπερασιόν το μητρώο συζυγοκτονιών (κυριακάτικο φύλλο Libération 26 Νοεμβρίου 2017), όπως κάνουμε κι εμείς εδώ στο Α μπα.

Σύμφωνα με την ψυχολόγο Karen Sadlier, ειδική σε θέματα συζυγικής βίας, «είναι
κρίσιμο το σημείο ανταλλαγής των παιδιών μεταξύ των γονιών, κατά την άσκηση του
δικαιώματος συνήθως του πατέρα. Τότε ο σύζυγος έρχεται αντιμέτωπος με την αυτονομία της πρώην συζύγου του. Βλέπει ότι δεν είναι προέκταση του και
φαντασιώνεται για το τι κάνει όταν ο ίδιος θα προσέχει τα παιδιά. Τα παιδιά αντιμετωπίζονται συχνά ως προέκταση της μητέρας, για παράδειγμα 9 παιδιά σκοτώθηκαν μαζί με τη μητέρα τους μόνο το 2016 στη Γαλλία. «Ο φόνος του παιδιού είναι ένας τρόπος να κάνεις κακό στη μητέρα, λέει η Karen Sadlier. Η τυχόν αυτοκτονία έρχεται όταν ο γυναικοκτόνος δεν μπορεί ν’αντέξει το κενό που δημιούργησε.» Γι’αυτό η υποχρεωτική συνεπιμέλεια δημιουργεί παγίδες.

Η βία κατά των γυναικών συνιστά εσωτερικό, καλά κρυμμένο πυρήνα της πατριαρχίας, κρυμμένο στα άδυτα της ιδιωτικότητας της αγίας οικογένειας.

Έτσι είναι ουσιώδες όλο και περισσότερες γυναίκες να καταφέρουν να ξεπεράσουν το φόβο τους και τις ενοχές τους και να ζητήσουν κάποια βοήθεια.

Όμως ούτε ο χώρος της εργασίας είναι αμέτοχος της έμφυλης βίας κατά των γυναικών. Περισσότεροι από 10 βιασμοί ή απόπειρες βιασμού γίνονται κάθε μέρα σε χώρους εργασίας στη Γαλλία, ενώ το 25% των σεξουαλικών επιθέσεων πραγματοποιούνται στην εργασία σύμφωνα με την Libération [ididem]. Σύμφωνα με την εικόνα της επικράτειας που έχει στα καθ’ήμάς η ΓΣΕΕ, μέσω των Εργατικών Κέντρων και των Ομοσπονδιών μελών της και των δικών τους σωματείων μελών, το φαινόμενο μοιάζει συχνά αόρατο για τις αρμόδιες ελεγκτικές αρχές. Αυτό συμβαίνει επειδή οι καταγγελίες περιστατικών βίας και παρενόχλησης είναι αναντίστοιχες με την πραγματική έκταση του φαινομένου. Αρκετές περιπτώσεις συνοδεύονται με εκδικητικές ενέργειες σε βάρος των καταγγελουσών, ιδίως μηνύσεις κι αγωγές αποζημίωσης για συκοφαντική δυσφήμιση, παράγοντας αποτρεπτικός.

Όπως σημειώνει η Γεωργία Πετράκη, αναπληρώτρια καθηγήτρια και διευθύντρια του Εργαστηρίου Σπουδών Φύλου στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, «η βία κατά των γυναικών είναι διαταξική και φαίνεται ότι οι μηχανισμοί της αν και ενεργοποιούνται σε διαφορετικές περιστάσεις κατά κοινωνική τάξη μη ξεχνάμε και κατά φυλή–χώρα έχουν ένα κοινό υπόβαθρο που είναι αυτό της κυριαρχίας, της άσκησης εξουσίας πάνω στον Άλλο και της επιβεβαίωσης της. Είναι ο ολοκληρωτικός μηχανισμός ελέγχου και καθυπόταξης των γυναικών που τις καθιστά έρμαια της «δύναμης» των ανδρών. Άρα η βία κατά των γυναικών συνιστά εσωτερικό, καλά κρυμμένο πυρήνα της πατριαρχίας, κρυμμένο στα άδυτα της ιδιωτικότητας της αγίας οικογένειας.»

Πώς αντιμετωπίζουμε τη βία κατά των γυναικών;

Στην Ελλάδα ο νόμος 35000/2006 συνιστά το νομικό πλαίσιο αντιμετώπισης της κακοποίησης που υφίστανται οι γυναίκες. Οι δομές που συνδράμουν τις κακοποιημένες γυναίκες και ανδεικνύουν το πρόβλημα είναι ο ιστότοπος isotita.gr, η 24/7 τηλεφωνική γραμμή SOS 15900, τα Συμβουλευτικά Κέντρα κατά της ενδοοικογενειακής βίας, οι Ξενώνες φιλοξενίας κακοποιημένων και το panic button ως εφαρμογή στα κινητά. Ωστόσο ακόμα έχουμε πολλά να κάνουμε ως ένεση διαφορετικής νοοτροπίας, παιδείας, πολιτισμού και μηχανισμών αποτελεσματικής πρόληψης και τιμωρίας.

–Εάν είστε επιζώσα ενδο-οικογενειακής ή άλλου είδους έμφυλης βίας ή αν στο περιβάλλον σας υπάρχει θηλυκότητα που υφίσταται κάτι από τα παραπάνω, τηλεφωνήστε για βοήθεια και συμβουλευτική στην υπηρεσία Εθνικής Εμβέλειας «Γραμμή SOS»: 15900. Μπορείτε επίσης να αποστείλετε mail στο sos15900@isotita.gr

με επιλεγμένα στοιχεία από genderstudies.panteion, Vouli Watch, Guardian, Libération

Ακολουθήστε την Α,ΜΠΑ; στο Google News