Αγαπητή Α, μπα, χθες είχα μία συζήτηση με καλή φίλη από την παρέα, την Ξένια, που με προβλημάτισε αρκετά. Η συζήτηση όπως πάντα άρχισε από κάτι απλό και έπειτα πήρε διάφορες προεκτάσεις, που κατέληξε στους Ρομά. Για την ακρίβεια μιλούσαμε για νομαδικές φυλές και η Ξένια έδωσε το παράδειγμα των Ρομά, αποκαλώντας τους όμως «γύφτους». Με ενόχλησε αυτή η προσφώνηση, θεωρώ ότι αυτή η λέξη είναι άκρως προσβλητική και έχει πλέον την σημασία του βρωμιάρη και του άπλυτου, και της το είπα. Εκείνη δεν θέλησε να αλλάξει τον χαρακτηρισμό της, αντ’ αυτού τον δικαιολόγησε λέγοντας ότι το «γύφτοι» είναι γραμματικά ορθό, και ότι άσχετα με την σημασία που του δώσαμε εμείς με το πέρασμα των αιώνων αυτή είναι η ονομασία αυτών των φυλών. Εγώ της είπα ότι άσχετα από τη γραμματική, θα ήταν πιο ορθό αν απλά τους αποκαλούσε Ρομά, διότι το «γύφτος» όπως και το «τσιγγάνος» (που προέρχεται από την ατσιγγανιά που πάλι σημαίνει βρώμα και απλυσιά) είναι άκρως ρατσιστικές ονομασίες. Κι εκεί θίχτηκε και άρχισε τα πως τολμάς, που με ξέρεις τόσα χρόνια, που ήμουν η πρώτη που βοήθησε τους πρόσφυγες από την ώρα που ήρθαν στο νησί, που έχω γράψει τόσα πράγματα και έχω κάνει τόσο αγώνα, και της απάντησα πολύ ψύχραιμα το ότι κανείς δεν είναι ο τέλειος αντιρατσιστής, και ότι μπορεί όλη της η γενικότερη στάση της ζωής της να είναι αντιρατσιστική, αλλά η έκφραση που χρησιμοποίησε πάνω στην συγκεκριμένη συζήτηση ήταν ρατσιστική. Δηλαδή το ότι θέλεις να είσαι αντιρατσιστής δεν σου δίνει το αλάθητο, λευκή επιταγή που λέμε, ούτε σε καθιστά αυθεντία. Εκείνη τώρα μου κρατάει μούτρα. Και υποθέτω ότι η ερώτηση μου είναι η εξής: μήπως ήμουν λιγάκι αυστηρή και απόλυτη; Δηλαδή όντως έχει υπερασπιστεί σθεναρά κατά καιρούς μειονότητες στο νησί και έχει βάλει σε άλλες συζητήσεις στην θέση τους διάφορους ρατσιστές, ίσως να φέρθηκα κάπως, να το πω άκομψα. Βέβαια κι εκείνη δεν φέρθηκε και με τον πιο κομψό τρόπο, αλλά να, κατά πόσο μετράει το παρελθόν της; Αν μιλούσα με κάποιον άλλον πάλι αυτό θα του έλεγα, αλλά μήπως θα έπρεπε να την εξαιρέσω εκείνη γιατί δεν είναι σαν τους άλλους; Ο πρότερος βίος της απαιτεί «ειδική» αντιμετώπιση; Δεν έχω συμμετάσχει η αλήθεια σε τόσες δράσεις όσες η ίδια, αλλά αυτό δεν μου δίνει το δικαίωμα να την κρίνω; Δηλαδή, ανθρώπους που έχεις ψηλά και έχουν συμμετάσχει σε πολλές ακτιβιστικές και ανθρωπιστικές δράσεις, θα έπρεπε να μην τους κάνεις κριτική αν κι εσύ δεν έχεις συμμετάσχει σε τόσες δράσεις και γενικότερα δεν έχεις κάνει τόσο μεγάλο συνολικό αγώνα όσο αυτοί στη ζωή σου;
-“Ποια είμαι εγώ να κρίνω ένα λαθάκι της μετά από τόσο αγώνα που έχει κάνει;”
Ο πρότερος της βίος δεν απαιτεί ειδική αντιμετώπιση. Όλοι έχουμε blind spots. Η φίλη δεν γεννήθηκε αντιρατσίτρια, δεν γεννήθηκε κάτι, δημιουργήθηκε η φιλοσοφία ζωής της μέσα από μια διαδικασία, και αυτή η διαδικασία δεν τελειώνει ποτέ. Θα έπρεπε να είναι η πρώτη που το αναγνωρίζει αυτό. Αν δεν το αναγνωρίζει ίσως ακολούθησε τον δρόμο by default, λόγω περιβάλλοντος, χωρίς να σκεφτεί το πώς και το γιατί, όπως κάποιοι άλλοι ακολουθούν τυφλά την αντίθετη διαδρομή.
Δεν είναι απαραίτητο ότι όποιος έχει ας πούμε κοινωνικές ανησυχίες και κινείται σε αυτούς τους κύκλους έχει και μεγαλύτερη κατάρτιση για το θέμα γενικότερα, γιατί αυτά που λες είναι πολύ βασική γνώση που είναι αυτονόητη, δεν είναι για συζήτηση. Ακόμα κι αν έχει πρόβλημα κατανόησης του θέματος του χρωματισμού της γλώσσας, πάλι μιλάμε για βασική γνώση σε τέτοια θέματα: οι λέξεις δεν σημαίνουν αυτό που θέλουμε εμείς να σημαίνουν, έχουν τον χρωματισμό που ορίζεται από το μεγαλύτερο μέρος της κοινωνίας. Χρειάζεται αγώνας για να αλλάξει πρόσημο μια λέξη, και γίνεται εξαιρετικά αργά και σπάνια. Συνήθως βρίσκουμε καινούριες λέξεις, όπως συμβαίνει με το «Ρομά», και με τη χρήση της νέας λέξης και δείχνεις με ποιους τάσσεσαι, αλλά και προωθείς τη νέα ιδεολογία.
Με άλλα λόγια, σόρι Ξένια, αλλά έχεις άδικο σε αυτό το θέμα. Άλλο το «αυτή η λέξη που χρησιμοποιείς έχει ρατσιστική χροιά» και εντελώς άλλο το «είσαι ρατσίστρια». Αν δηλώνεις αντιρατσίτρια και πεις «α τον παλιοπ…» ε, είπες κάτι ρατσιστικό, δεν άλλαξε η λέξη επειδή βγήκε από το αμόλυντο στόμα σου.
Ακολουθήστε την Α,ΜΠΑ; στο Google News
Καλησπέρα, Καθώς διάβαζα το κείμενο το πρώτο πράγμα που σκέφτηκα είναι γιατί το γύφτος που χρησιμοποίησε η κοπέλα σε ενόχλησε. Αμέσως μετά μπήκα και αναζήτησα την προέλευση της λέξης γύφτος και βρήκα τα εξής: “..Οι Ρομά είναι γνωστοί στις περισσότερες χώρες με λέξεις συγγενείς προς τη λέξη “γύφτος” ή “γιούφτος”. Οι λέξεις αυτές προέρχονται από τη λέξη “Αιγύπτιος” και η χρήση τους οφείλεται στην πεποίθηση παλαιότερων εποχών ότι οι Ρομά προέρχονται από την Αίγυπτο. Ρομά είναι επίσης γνωστοί και με την ονομασία αθίγγανοι. Η λέξη “αθίγγανος” σημαίνει τον “ανέγγιχτο” και ετυμολογείται από το στερητικό α- και το ρήμα θιγγάνω, δηλαδή… Διαβάστε περισσότερα »
Υπάρχουν πολλές ακομα ονομασίες… Τυχαίνει να ειμαι μισή τσιγγάνα από την μαμα μου .. δεν μας ενοχλει καμια απο αυτες… Ουτε το γύφτος…
Θυμάμαι καθηγητή στο πανεπιστήμιο να μας λέει ότι στην Ηράκλεια Σερρών οι Ρομά προτιμούν την ονομασία “γύφτος” και θίγονται αν τους αποκαλέσεις “τσιγγάνους” ή Ρομά. Δεν ξέρω αν έχει αλλάξει αυτό με τα χρόνια (γιατί η μαρτυρία προκύπτει από επιτόπια έρευνα της δεκαετίας του 90), αλλά καλό είναι να μην αποφασίζουμε εμείς για λογαριασμό τους τι είναι υποτιμητική ονομασία και τι όχι.
Κι εγώ έχω ακούσει πως υπάρχουν τσιγγάνοι που δεν δέχονται την ονομασία “Ρομά”. Οπότε δεν ξέρω ποια είναι η σωστή προσφώνηση. Αν το “γύφτος”, το τσιγγάνος” και το “Ρομά” δεν είναι αποδεκτά για διαφορετικούς λόγους το καθένα, τότε δεν υπάρχει κοινά αποδεκτή λέξη! Αν μας διαβάζει η Ειρήνη Ράπου, που έχει μιλήσει σε podcast εδώ, κι έχει την καλοσύνη να μας δώσει τα φώτα της, θα ήμουν ευγνώμων!
Καλά καμία σχέση το τσιγγάνος με το “άπλυτος”
Επίσης το “γύφτος” ακούγεται άσχημο αλλά είναι η ονομασία τους από την Βυζαντινή εποχή ακόμα. Επειδή δε μας αρέσει ο ήχος δε το ορίζουμε και politically incorrect .
Συμφωνώ. Επειδή έχω μεγαλώσει σε πόλη με ολόκληρη κοινότητα γύφτων/τσιγγάνων που αποτελούσαν μέρος της μικρής κοινωνίας μας, δηλώνω ότι η ονομασία Γύφτος δεν ήταν μεμπτή. Τουλάχιστον δε δοθηκε ποτέ από την πλευρά τους κάτι τετοιο να καταλάβουμε πριν 20 χρόνια.
Exω ακούσει ανοιχτά γκέϋ να λέει για φίλο του πως του φέρθηκε πολύ πούστικα.
Νομίζω ότι δε χρειάζεται να καθόμαστε με το πολιτικορθόμετρο έτοιμοι να πάρουμε κεφάλια ανά πάσα στιγμή.
Άλλο αυτό. Νομίζω καταλαβαίνεις τη διαφορά.
Μου φαίνεται πάντως λίγο πως “διυλίζεις τον κώνωπα”. Η θέση της και η στάση της είναι αντιρατσιστική όπως λες και δεν μένει μόνο στα λόγια αλλά αναλαμβάνει και δράση βοηθώντας ανθρώπους που έχουν ανάγκη. Αλλά είπε τη λέξη “γύφτος” αντί για “ρομά” και όλα τα άλλα που κάνει και λέει, παύουν να έχουν σημασία; Εγώ δεν θα την έλεγα ρατσίστρια έτσι ξαφνικά. Άκομψη ίσως. Θα προτιμούσα πάντως μια φίλη που θα χρησιμοποιούσε τη λέξη “γύφτος”, αλλά θα νοιαζόταν και θα βοηθούσε, από κάποια που θα τους αποκαλούσε “ρομά” από τον καναπέ του σπιτιού της.
Πάντως, έχω παρατηρήσει ότι με την πολιτική ορθότητα, κάποιοι δεν χάνουν ευκαιρία να κουνάνε το δάχτυλο στον περίγυρό τους, ειδικά σε φίλους/κολλητούς. Στη δικιά μου γενιά, προσέχαμε λίγο τα λόγια μας, δεν τη λέγαμε τόσο εύκολα στους φίλους (δεν είναι κανένας άσχετος στο δρόμο για να τον κατσαδιάσεις). Μετά μην παραπονιέστε που ψυχραίνεστε και σας γυρνάνε την πλάτη. Γιατί πρέπει να φέρεις τη φίλη σου σε σημείο να απολογείται και να εκθέτει το αντιρατσιστικό της βιογραφικό; Πες της, “σε παρακαλώ, μη χρησιμοποιείς αυτή τη λέξη γιατί μου ακούγεται κάπως”, όχι αμέσως αμέσως να την κατηγορήσεις για ρατσισμό και να την… Διαβάστε περισσότερα »
Βασικά στην επαρχία έτσι τους λένε. Αν τους πεις Ρομά θα νομίζουν ότι αναφέρεσαι σε οπαδούς της ομάδας…
😂😂😂 ετσι ακριβως φιλη μου
Δεν νομίζω ότι υπάρχει λέξη ‘ατσιγγανιά’ και, σε κάθε περίπτωση, δε νομίζω να σημαίνει ‘απλησιά’. Αν δεν κάνω λάθος σημαίνει ανέγγιχτος, αλλά όποιος ξερει καλύτερα ας με διορθώσει.
Επίσης διαβάζοντας την ερώτηση σκεφτόμουν τον ”καιρό των Τσιγγάνων΄΄ του Κουστουρίτσα, που ο τίτλος ποτέ δε θεωρήθηκε πολιτικά μη ορθός και υποτιμητικός (ομίως στα αγγλικά αποδόθηκε time of the Gypsies και στα γαλλικά le tamps des Gitans). Δεν ξέρω, με προβλημάτισε οι ερώτηση, ιδίως για τη χρήση του όρου Τσιγγάνος.
Πάντως η γερμανική μειονότητα των Ρομα έχει πει ανοιχτά ότι η λέξη Zigeuner, οποία σχετίζεται με την ελληνική τσιγγάνος, είναι προσβλητική και δεν θα έπρεπε να χρησιμοποιείται. Στη Γερμανία π.χ. θέλουν να λέγονται Σίντι και Ρόμα. Επίσης έχει απαγορευτεί επίσημα εδώ και μερικά χρόνια η χρήση της λέξης τσιγγάνος για την περιγραφή πιάτων της γερμανικής κουζίνας. Όταν πρωτοήρθα Γερμανία πριν 20 χρόνια, λέγαμε τσιγγάνικο σνίτσελ ή τσιγγάνικη σάλτσα, που δεν τα βρίσκεις στους καταλόγους πια με αυτό το όνομα. (Όπως και ένα γλυκάκι που λεγόταν το φιλί του νέγρου, απαγορεύεται να αναφέρεται με αυτό τον τρόπο πλέον-λίγο άσχετο το τελευταίο)
ομοίως* … μου’ φυγαν τα μάτια όταν το ξαναδιάβασα
Επειδή το διακύβευμα εδώ είναι η φιλία σας: όταν εντοπίζουμε σε κάποιον φίλο που γενικά δεν είναι ρατσιστής έναν όρο ή μια αντίληψη που πρόσφατα αναδείχθηκε ως προβληματική, ο πανικός και η επίθεση δεν είναι οι ενδεδειγμένες αντιδράσεις. Θα γίνετε μαλλιά κουβάρια και δεν θα βοηθήσετε κανέναν. Υπήρχαν νορμάλ τρόποι να συζητήσετε τη λέξη χωρίς να την αρπάξεις από τα μούτρα, πράγμα που σαφώς την έβαλε αμέσως σε άμυνα. Πχ όταν είπε την κουβέντα μπορείς να τη ρωτήσεις “ρε συ Ξένια, λύσε μου μια απορία, εμείς μεταξύ μας λέμε γύφτοι αλλά είναι ΟΚ για παραέξω ο όρος ή κάτι άλλο… Διαβάστε περισσότερα »
Πάντως είναι άλλη εθνοτική ομάδα οι Ρομά και άλλη οι τσιγγάνοι, όχι να τους λέμε όλους Ρομά γιατί νομίζουμε ότι δεν τους προσβάλλουμε.
Έχω ακούσει να συσχετίζονται και οι Ρουμάνοι με τους Ρομά, έχουν κάποια σχέση; Θεωρώ πως όχι, πως οι Ρουμάνοι έχουν πάρει το όνομά τους από τη Ρώμη. Στα αγγλικά που δε διαφοροποιείται η ορθογραφία μπερδεύεται λίγο το πράγμα με τους Ρωμαίους Ρουμάνους Ρωμιούς Ρομά
Κάνε ένα απλό search να βρεις την προέλευση της ετυμολογίας των όρων που αναφέρεις και θα διαπιστώσεις ότι ουδεμία σχέση έχουν με τη σύνδεση που κάνεις περί ‘βρώμας’ και ‘απλυσιας’, γιατί δυστυχώς, αυτό μάθαμε ότι σημαίνει “γύφτος” το οποίο απαξιώνει κ μειώνει μια ολόκληρη φυλή με βαθειά ιστορία. Η πολιτική ορθότητα έχει να κάνει με το πλαίσιο της συνομιλίας και τις ιδεολογικές αναφορές του συνομιλητή. Η φίλη σου το είπε τελείως απενεχοποιημένα δεν χρειάζεται να αναρωτιέσαι. Ούτε δύσκολο είναι να καταλάβεις από το ύφος, τον τρόπο κ τον τόνο του άλλου αν απευθύνεται μειωτικά ή ρατσιστικά. Βλάχος, nigger, redneck κ… Διαβάστε περισσότερα »