Αν μια σημερινή γυναίκα έμπαινε σε χρονομηχανή και γύριζε στο παρελθόν, πιθανολογώ θα ένιωθε δύο πράγματα για τη θέση της ως γυναίκα: πρώτον, δυσκολία να προσαρμοστεί στην πρακτική καθημερινότητα, αλλά και στις τότε συμπεριφορές του φύλου της και δεύτερον πραγματική ευγνωμοσύνη για τις γυναίκες πριν απ’ αυτήν, με όσα έκαναν για εκείνη σήμερα.
Από τη μία οι αγώνες για την κατάκτηση των δικαιωμάτων της ισονομίας και της ισότητας και από την άλλη η τεχνολογική πρόοδος έφεραν την πρώτη άνοιξη στη ζωή μας και μια καλύτερη ποιότητα ζωής.
Λύθηκαν όμως σήμερα όλα μας τα προβλήματα; Έχει τελειώσει ο «αγώνας»; Ξερίζωσε η κοινωνία μας τα αγριόχορτα της πατριαρχίας, του σεξισμού, της διάκρισης, της υποτίμησης, του bullying και της εξουσίας του ισχυρού; Η απάντηση δυστυχώς δεν είναι “ναι”. Η κοινωνική και επαγγελματική εξέλιξη της γυναίκας και συνεπώς η οικονομική της ευημερία έχει συχνά αντίπαλο έναν άδικο, ίσως, ανταγωνισμό με το άλλο φύλο. Όσο πιο ανδροκρατούμενο και ανταγωνιστικό το επάγγελμα, τόσο πιο σκληρός ο αγώνας. Και για να επιβιώσεις στον ανταγωνισμό και να διακριθείς, πρέπει να κάνεις θυσίες.
Συχνά αναρωτιέμαι αν το φύλο έχει υπάρξει ανασταλτικός παράγοντας και στη δική μου πορεία, κυρίως στην επαγγελματική. Μια γρήγορη απάντηση θα ήταν «όχι», σε γενικές γραμμές. Όταν όμως φέρνω στη μνήμη τα χρόνια που προηγήθηκαν, ειδικά την εποχή που έμπαινε στη ζωή μου κι ένας άλλος σπουδαίος ρόλος, αυτός της μητρότητας, αντιλαμβάνομαι πως η απάντηση θα άλλαζε.
Θυμάμαι, για παράδειγμα, ως νεαρή μητέρα, με μεταπτυχιακές σπουδές σε εξέλιξη, η παροχή λίγων διευκολύνσεων από άνδρες καθηγητές ήταν μικρή: «Μπορείτε να αργήσετε το ακαδημαϊκό τέταρτο, κυρία Ζωγράφου, όχι περισσότερο, διαφορετικά θεωρείται απουσία». Με την ψυχή στο στόμα και το λεχούδι στο μυαλό πάσχιζα να προλάβω τον χρόνο, ώστε να είμαι συνεπής στις υποχρεώσεις μου. Αρωγός σε όλη την προσπάθεια ο σύζυγός μου, φωτεινή εξαίρεση, που γινόταν και μητέρα και πατέρας στο νεογέννητο εκείνα τα χρόνια. Βοήθειες άλλες δεν υπήρχαν, καθώς οι γονείς μου είχαν φύγει από τη ζωή κάποια χρόνια πριν.
Τόσο οι σπουδές όσο και η εργασία απαιτούν χρόνο, υπομονή, προσήλωση, μεθοδικότητα, αντοχή και ανοχή, πράγματα που σε εξαναγκάζουν σε «εκπτώσεις». Πολλές από εμάς κάνουν τις «εκπτώσεις» τους στην καθημερινότητά τους και σχεδόν πάντα εις βάρος του προσωπικού ελεύθερου χρόνου και της ξεκούρασής τους. Συχνά ακούω θεραπευόμενές μου να περιγράφουν το άγχος που τους προκαλεί η θέση τους στον επαγγελματικό χώρο. Σε μια δύσκολη εποχή προσπαθούν να κρατηθούν με νύχια και δόντια στην εργασία. Κάποιες μετακινούν χρονικά ή αναβάλλουν την πρόθεση για τη δημιουργία οικογένειας.
Άλλες πάλι μοιράζουν στα δύο τον χρόνο νιώθοντας συχνά άγχος και ενοχή για το αν είναι επαρκείς και λειτουργικές στον κάθε ρόλο. Μια μερίδα γυναικών που βρίσκονται σε πιο ανδροκρατούμενα επαγγέλματα βιώνουν, εκτός από στρες για την απόδοσή τους, και υποτιμητικά σχόλια από άνδρες συναδέλφους, άλλοτε κεκαλυμμένα με χιούμορ κι άλλοτε όχι: «Θα ανοίξουμε τώρα κουβέντα με το κοριτσάκι;», «Πήγαινε εσύ, κοπέλα μου, στο σπίτι σου, θα μείνουν οι συνάδελφοί σου να συνεχίσουμε». Σε δύσκολη θέση και κάποιες γυναίκες μονογονείς, που κάνουν τα αδύνατα δυνατά να κρατήσουν την εργασία τους ακόμα κι αν βιώνουν τον σεξισμό ή εισπράττουν άνιση μεταχείριση. «Όταν νιώθεις να σε ζορίζει η ανάγκη, ακόμα κι αν διαμαρτυρηθείς, η φωνή σου δεν θα φτάσει ψηλά», λένε.
Πιο ζόρικη η κατάσταση για τις μητέρες των παιδιών με ειδικές ανάγκες ή άλλες ασθένειες που δοκιμάζονται πραγματικά. Άλλες αφήνουν τη δουλειά τους κι άλλες παλεύουν να ισορροπήσουν τον άνισο χρόνο για προσφορά «Εύχομαι να είχα κλώνους», ομολογούν. Γυναίκες που έχουν «φλερτάρει» με ασθένειες, χρόνιες και μη, δίνουν την ψυχολογική τους μάχη και παλεύουν με τον φόβο της επόμενης μέρας και την ανασφάλεια. Κάθε γυναίκα είναι ξεχωριστή και κρύβει από πίσω της τη δική της ιστορία.
Οι πολλαπλοί ρόλοι που έχει κατακτήσει η γυναίκα διαχρονικά, πέρα από χειραφέτηση, της προσθέτουν ευθύνες, στρες και διλήμματα. Μεγάλη ανάγκη για αποφόρτιση ψυχική, για εκτόνωση και κυρίως αποδοχή. Ας τα δώσουμε πρώτα εμείς στους εαυτούς μας.
*Η Μαργαρίτα Ζωγράφου είναι BS MSc, Phd Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπεύτρια
Ακολουθήστε την Α,ΜΠΑ; στο Google News
