Η Τσεχία υπερψήφισε σχέδιο νόμου για την επιλογή των γυναικών στην κατάληξη του επιθέτου τους. Μέχρι πρότινος, οι γυναίκες έπαιρναν στην κατάληξη του επιθέτου τους το -ová, που σημαίνει κόρη ή γυναίκα κάποιου. Στις αρχές του 2022, αυτό πρόκειται να αλλάξει και οι γυναίκες θα μπορούν να επιλέγουν την κατάληξη του επιθέτου τους και να ξεφύγουν από την κατάληξη εκείνη που είναι ενδεικτική της ιδιοκτησιακής τους θέσης στην οικογένεια.
Σαν να λέμε στην Ελλάδα πως, σε εθνικό και νομικό επίπεδο, η κατάληξη –αίνα, σε περίπτωση που η υιοθέτηση της ήταν υποχρεωτική από το γλωσσικό μας σύστημα θα μπορεί να αφαιρεθεί και τα επώνυμα τύπου «Κώσταινα» «Γώργαινα» θα εξαλειφθούν.
Η νομοθετική πρωτοβουλία και η συζήτηση κάθε φορά είναι διαφορετική, αλλά το ζήτημα του γυναικείου επωνύμου έχει απασχολήσει πολύ τα τελευταία χρόνια πολλές χώρες, κάποιες εκ των οποίων έχουν προχωρήσει σε αντίστοιχα νομοθετήματα, ανάλογα με το ισχύον σύστημα. Το 2015, μάλιστα, ξεκίνησε μια αντίστροφη τάση από το Χόλυγουντ, όταν η ηθοποιός Zoe Saldana είχε επικριθεί επειδή ο σύζυγός της επέλεξε να πάρει το δικό της επώνυμο μετά το γάμο.
Όταν είμαστε παιδιά και ζωγραφίζουμε καρδούλες που γράφουμε το όνομα μας και το επώνυμο του κρας μας, κανείς δεν μας λέει ότι «ξέρεις, μπορείς και να κρατήσεις μόνο το δικό σου». Γιατί είμαστε χαριτωμένα και δεν έχουμε συνείδηση του τι κάνουμε. Έχουμε απλά μικροέρωτα. Στην Ελλάδα η τάση προσθήκης του επωνύμου του άντρα έχει αρχίσει να εκλείπει και ανδρωνυμικά θα συναντήσουμε πιο σπάνια να επιβιώνουν μάλλον σε χωριά.
Σημείο της φεμινιστικής σκέψης είναι η κατάλληλη χρήση των λέξεων. Η προσπάθεια να αναπτύξουμε συνείδηση της σκέψης μας, γδέρνοντας τον μισογυνισμό, τον δικό μας ή των άλλων, από μέσα μας.
Μια προσπάθεια να εντοπίσουμε την κάζουαλ κακοποίηση στο καθημερινό μας λεξιλόγιο, να έχουμε μια εκφραστική συνειδητότητα. Η έκφραση που αρχίζει να αντιλαμβάνεται τον εαυτό της είναι ένα βήμα για να ξεφύγουμε από τα συστήματα καταπίεσης που μας γέννησαν και θεωρούσαμε κάποτε απολύτως φυσιολογικά. Και η επιλογή των κατάλληλων λέξεων είναι αυτή που θα μας κάνει να επιλέξουμε, τελικά, το ποιες θέλουμε να είμαστε και ποιες θέλουμε να είναι οι συνθήκες της ζωής μας.
Η επιλογή των κατάλληλων λέξεων σημαίνει ότι σκεφτόμαστε επιτέλους για τον εαυτό μας.
Το “mispronunciation” ενός ονόματος, δηλαδή η λάθος άρθρωση του, θεωρείται υπό ορισμένες συνθήκες μορφή “micro-assault” στον δημόσιο λόγο. Θεωρείται μορφή μικροκακοποίησης– αθώας υποτίμησης, λίγο πριν ή μετά το σεξιστικό χιούμορ. Το να τονίσει ή να πει κάποιος λάθος ένα όνομα με θράσος και μπροστά σε πολύ κόσμο, χτίζει μια αίσθηση δημόσιας ντροπής και μπορεί να αποστερήσει την αίσθηση αυτοπεποίθησης του ονομαζόμενου και να τον κάνει να αισθανθεί τελείως αόρατος.
Ίσως να θεωρούμε ότι το επώνυμο είναι από τα τελευταία προπύργια πατριαρχίας που πρέπει να πέσουν. Είναι λογικό σε μια μάχη να μπαίνουν προτεραιότητες. Θα μπορούσαμε επίσης να φερθούμε με μια φεμινιστική επιείκεια απέναντι σε εκείνες που επιλέγουν τα επώνυμα των συζύγων τους. Υπάρχουν εκείνες που δεν το βλέπουν ως νίκη, εκείνες που προσπαθούν να ξεφύγουν από ένα πολύ δύσχρηστο πατρικό επώνυμο, εκείνες που λένε ότι θέλουν να τιμήσουν με τον τρόπο αυτόν τους συντρόφους τους.
Μόνο που αν προσπαθούμε να αλλάξουμε τις λέξεις για να αλλάξουμε τη σκέψη, δε θα έπρεπε η αλλαγή του ονόματος να είναι από τα πρώτα σύνολα λέξεων που θα θέλαμε να επαναπροσδιορίσουμε; Δε θα έπρεπε αυτό που έχουμε εξισώσει περισσότερο με την έννοια της ταυτότητας να είναι από τα πρώτα που θα αλλάξουν;
Μάθαμε, ευτυχώς, να βλέπουμε την αγριότητα στον πολιτισμό. Ξέρουμε να την εντοπίζουμε και ξέρουμε να την αναγνωρίζουμε γιατί είναι μια παραφωνία. Βλέπουμε τις γυναίκες που δολοφονούνται για το φύλο τους στον ειρηνικότερο από όλους τους αιώνες, αντιδράμε, εξοργιζόμαστε.
Το επόμενο βήμα ίσως είναι να μάθουμε να εντοπίζουμε την υφή πολιτισμού που δίνουμε στην αγριότητα για να μη την βλέπουμε ως τέτοια. Δεν είναι αγριότητα να παίρνουμε το επίθετο του συζύγου. Αλλά πρέπει, τουλάχιστον, να επεξεργαστούμε ότι είναι απότοκό της αγριότητας.
Το γεγονός ότι είναι μια -πλέον- ακίνδυνη συνήθεια, δεν την καθιστά και ιδεολογικά σωστή. Γιατί είναι ιστορικό κατάλοιπο της γυναικοεμπορικής συνθήκης με την οποία οι γυναίκες περνούσαν από την ιδιοκτησία του πατέρα στην ιδιοκτησία του συζύγου. Και επεξεργασία της δεν σημαίνει απαραίτητα κατευθείαν αλλαγή. Σημαίνει απλά συνειδητή σκέψη.
Ακολουθήστε την Α,ΜΠΑ; στο Google News
Το αντίστοιχο της κατάληξης στα γυναικεία ονόματα σλαβικών γλωσσών στα ελληνικά είναι η χρήση της γενικής κτητικής στα επώνυμά μας.
Βέβαια. Δεν υπάρχουν επίθετα Κώσταινα, Γιώργαινα.
Η κατάληξη στα σλάβικά πχ Γκορμπατσώφ-Γκορμπατσόβα είναι το αντίστοιχο Παπαδόπουλος-Παπαδοπούλου.
Ε μα ναι! Λίγο να προσέχουμε και τα ελληνικά μας 🙂 Μα “κρας”;
Ναι, καλέ. ποιά Γιώργαίνα;; Το επίθετο είναι. Και δεν κατάλαβα πώς θα γίνεται, πχ η Helena Sukova θα γίνει Sukov, σωστά;
Στην Ουγγαρια παντως, το ονομα αλλαζει, οχι μονο το επιθετο. Δηλαδη γινεται Sandorne = του Sandor η Gaborne = του Gabor. Οπως λεμε και Offred δηλαδη…Ευτυχως οι πιο νεες κοπελες στην χωρα δεν αλλαζουν πια ονομα – αλλα ολες αλλαζουν επιθετο. Πολυ πισω σε πολλους σοσιαλ τομεις αυτη η χωρα και κριμα, γιατι προσωπικα εχω τεραστια αγαπη για τη Βουδαπεστη.
Ενώ το επίθετο Παπαδοπούλου τι σημαίνει, αν όχι του Παπαδόπουλου;
Θεωρείται γενική προσδιοριστική,και όχι γενική κτητική πια.
Άρα δεν ανήκουμε σε κάποιον, προσδιοριζόμαστε από αυτόν. Το λες και πρόοδο!
Αυτο που δε καταλαβα ειναι το εξης: πού μπαινει αυτη η καταληξη? Διοτι, αν μεν μπαινει στο ονομα του συζυγου τοτε ναι ειναι το αντιστοιχο “Κωσταινα”, αν μπαινει ομως στο επωνυμο, τοτε οπως λενε και τα αλλα σχολια, δε διαφερει σε τιποτα απο αυτο που γινεται στην Ελλαδα. Και, αντικειμενικα, ο λογος που δε γινεται σε αλλες χωρες ειναι καθαρα γλωσσολογικος/γραμματικος (δεν ξερω αν το λεω σωστα) και οχι κουλτουρας, καθως αυτη πχ που θα παντρευτει τον Schuster και θα παρει το επωνυμο του, παλι “του Schuster” θα σημαινει οτι ειναι, ασχετα που δεν κλινεται. Ζω παντως για τη στιγμη… Διαβάστε περισσότερα »
Εε όχι κονταμ θηλυκά ονόματα να έχουν από δίπλα αρσενικής κατάληξης επίθετα! Παντού εξάλλου μας καπελώνει το αρσενικό, γιατί χρησιμοποιείται συμπεριληπτικα. Δεν το κάνει αυτόματα σωστό να βάζουμε ενα -ος δίπλα σε μια -η . Μάλλον το πιο σωστό θα ήταν η κατάληξη σε -α….δεν ξέρω κι εγω… τύπου Μαρία Παπαδοπούλα
Κατερίνα (όχι Μαρκάκη) Μαρκάκα 😁
Λίλα (όχι Αφεντογκουσκουνακη) Αφεντογκουσκουνάκα
Εχω κλαψει με το Μαρια Παπαδοπουλα. Περα απ την πλακα, μου φαινονται εξαιρετικα κακοηχα, αλλα ισως ειναι ολα θεμα συνηθειας. Να σου πω την αληθεια, εμενα θα μου φαινοταν πιο λογικο να εχουμε αντρες γυναικες το επιθετο στη γενικη, αφου πλεον χρησιμοποιειται για να προσδιορισει “ποι@ εισαι” και οχι ως κτητικο. Πχ αδελφια Λεωνιδας Παπαδοπουλου και Μαρια Παπαδοπουλου δλδ τα παιδια της οικογενειας Παπαδοπουλου.
@Catnip ναι ρε συ έχεις δίκιο!! Εξάλλου υπάρχουν πολλά επίθετα που ήδη είναι έτσι πχ. Γιώργος Λάμπρου, Ηλίας Παπαγεωργίου.
Όπως ήδη αναφέρθηκε η αντιστοιχία σε εμας ειναι η γενική κτητική του επιθέτου στις γυναίκες. Ωστοσο, η λύση δεν είναι να πάμε σε κατάληξη-ος κ να λεμε π.χ. Ελένη Παπαδόπουλος γτ κ πάλι καταλήγουμε σε μια επικράτηση της αρσενικής κατάληξης, αλλά η επιλογή μιας εύηχης γυναικειας κατάληξης σε -α ή σε -η ή σε κάθε περίπτωση μια κατάληξη που να ταιριάζει με το φύλο του καθενος/καθεμίας κ όπως θέλει να προαδιορίζεται
Με έχει προβληματίσει αρκετά το θέμα του επιθέτου. Υπάρχουν κάποια που μεταφράζονται στο θηλυκό, αν και δεν τα βρίσκω όλα εξίσου εύηχα (πχ. Κομνηνός-Κομνηνή, Παπαδόπουλος-Παπαδοπούλα, Φούρναρης-Φουρνάρισσα, Κουφός-Κουφή). Το πρόβλημα είναι με τα -άκης, -ίδης, -άκος κλπ. δηλωτικά προέλευσης. Δηλαδή η Φουρτουνάκη θα πρέπει να γίνει… Φουρτουνάκα?? Και η Αδαμαντίδη, Αδαμαντίδα? Δε μου ακούγονται πολύ εύηχα. Ίσως Φουρτουνάκις, Αδαμαντίς. Ή προς το Φουρτούνα, Αδαμάντω, χωρίς κατάληξη, αν και μου αρέσουν ως λογική οι καταλήξεις που δείχνουν καταγωγή. Ίσως πάλι αυτά να είναι πιο λογικό να μείνουν “αμετάφραστα”. (Προσωπικά έχω τέτοιο επίθετο, και το οποίο δε μου πολυαρέσει κιόλας. Έχω σκεφτεί ότι… Διαβάστε περισσότερα »