Oι γυναίκες θέλουν να σώσουν την ανθρωπότητα. Τις αφήνουμε;

Την λένε Francoise Barré-Sinoussi και είναι μικροβιολόγος.

Όταν το AIDS άρχισε να θερίζει κανείς δεν ήξερε τι ήταν. Γινόταν λόγος για καρκίνο που σκοτώνει ομοφυλόφιλους, για οργή του θεού που επιτέλους εκδηλώνεται, για κάτι που κολλάει με όλους τους πιθανούς τρόπους και θα σκοτώσει τους πάντες. Γίνονταν πορείες που ζητούσαν να γίνει έρευνα και να περιοριστεί ο πανικός αλλά οι άνθρωποι ήταν πανικοβλημένοι γιατί δεν ήξεραν από που θα τους έρθει. 

Η απάντηση στο τι στα κομμάτια είναι αυτό το AIDS είχε αρχίσει να προετοιμάζεται κοντά τριάντα χρόνια πριν αυτό εμφανιστεί. Το 1947 γεννιέται η Francoise Barré-Sinoussi η οποία φέρει το μικρόβιο της έρευνας από τρυφερή ηλικία, αφού χόμπυ της είναι να τρέχει στα χωράφια και να κάνει ανατομία σ’ έντομα και πάσης φύσης ζωύφια προσπαθώντας να καταλάβει πώς δουλεύει τι. 

Ενώ δεν ξέρει ακριβώς τι θέλει να κάνει, ξέρει ότι θέλει ν’ ασχοληθεί γενικά με την επιστήμη οπότε ξεκινά να σπουδάζει μικροβιολογία χωρίς να είναι σίγουρη αν την ενδιαφέρει. Βεβαιώνεται όταν καταφέρνει, δύο χρόνια μετά και ούσα φοιτήτρια, να εργαστεί στο Ινστιτούτο Pasteur. Εκεί καταλαβαίνει ότι αυτό που πάντα την ενδιέφερε έχει όνομα και το λένε βιοϊατρική. 

Ευτυχώς που το κατάλαβε, γιατί το 1983 διαπίστωσε ότι ο ιός HIV είναι αυτό που προκαλεί το AIDS και γι’ αυτή της την ανακάλυψη βραβεύτηκε με Νόμπελ Ιατρικής και Φυσιολογίας το 2008. Δεν θα μείνω στα πολυάριθμα άλλα βραβεία της αλλά θα προσθέσω ότι η Sinoussi δεν ανήκει στην πάστα των επιστημόνων που νοιάζονται μόνο για τη ζωή στο εργαστήριο.

Ξεκίνησε δεκάδες εκστρατείες υπέρ της έρευνας για τον ιό HIV, έγινε κανονική ακτιβίστρια υπέρ της καταπολέμησης του στίγματος των ασθενών και της άγνοιας, καλλιέργησε συνεργασίες μεταξύ επιστημόνων διαφορετικών χωρών και προσπαθεί μέχρι σήμερα να βοηθήσει την έρευνα στις φτωχότερες χώρες.

H γυναίκα αυτή, εμφανέστατα επαρκής όπως διαπιστώνει κανείς, έχει δηλώσει-κι ευτυχώς υπάρχει σε αρχείο και μπορείτε να το ακούσετε-ότι ένα απο τα μεγαλύτερα εμπόδια που συνάντησε είναι ο σεξισμός. Ανακαλεί το εξής περιστατικό: έχοντας ολοκληρώσει το διδακτορικό της, ετοιμάζεται για post doc. Ανακοινωνοντας το σε έναν υπεύθυνο του Ινστιτούτου Pasteur, αυτός της απαντά “Eννοείς ότι θέλεις να γίνεις ερευνήτρια; Με τίποτα! Οι γυναίκες δεν έχουν πετύχει ποτέ τίποτα στην επιστήμη. Πρέπει να αναθεωρήσεις τα σχέδιά σου για το μέλλον”. Στην συνέντευξή της δηλώνει ότι αυτό το σχόλιο και ολόκληρο το σύστημα που αποκλείει τις γυναίκες ήταν η κινητήριος δύναμή της. Χρόνια αργότερα, ο ίδιος άντρας την πήρε τηλέφωνο και τη συνεχάρη για το κουράγιο της. Προσωπική μου άποψη είναι ότι γι’ αυτή τη γυναίκα, αυτά τα συγχαρητήρια δε σήμαιναν και πολλά. 

Ξέρετε τι σήμαινε πολλά; Η Marie Curie. Σε συνέντευξή της έχει δηλώσει πως τις δύσκολες ώρες την σκεφτόταν και την είχε ως πρότυπο, το χέρι που τη σήκωνε όταν κουραζόταν ανήκε σε μια αθάνατη νεκρή. 

Την λένε Vera Rubin και είναι αστρονόμος.

Με τις έρευνές της διαπίστωσε ότι οι γαλαξίες στριφογυρνάνε στο σύμπαν με άλλο τρόπο απ’αυτόν που πιστευόταν και οι παρατηρήσεις της συνέβαλαν στο ν’ ανακαλυφθεί αυτό που λέμε ‘σκοτεινή ύλη’.

Η ιστορία είναι πολύ ποιητική και λιγάκι καλοκαιρινή. Ήταν ένα γλυκό, καλοκαιρινό βράδυ με καθαρό ουρανό πηχτό απ΄τ’ αστέρια. H Rubin και ο συνεργάτης της, Kent Ford, άραζαν με τον επιστημονικό τους εξοπλισμό και κατέγραφαν τις παρατηρήσεις τους για τον γαλαξία της Ανδρομέδας. Η Rubin έκανε διαλείμματα για να φάει παγωτό. Μετά από ένα τέλειο βράδυ υπερκατανάλωσης ζάχαρης και παρατηρήσεων, κατάλαβαν ότι κάτι πήγαινε στραβά με την τροχιά του γαλαξία. Οι προβλέψεις τους ήταν εκτός. Κάτι συνέβαινε.

Η Rubin και ο Ford συνέχισαν τις παρατηρήσεις (και υποπτεύομαι και την ζάχαρη) για δεκαετίες επιβεβαιώνοντας ότι κάτι πάει στραβά με την τροχιά δεκάδων γαλαξιών. Επειδή ή στραβός είν’ο γυαλός ή στραβά αρμενίζουμε, η Rubin κατάλαβε ότι ως συνήθως ισχύει το δεύτερο και υπάρχει και κάτι άλλο, κάτι αόρατο, κάτι μεγάλο και πολύ που αλλάζει την τροχιά των γαλαξιών.

Αυτό το κάτι το λέμε πια ‘σκοτεινή ύλη’ και υποτίθεται ότι αποτελεί το 80% του σύμπαντος και μόνο το 20% αποτελεί την ύλη που ξέρουμε, την νορμάλ, την φυσιολογική, την ορατή. 

Η Vera Rubin μελέτησε περίπου 200 γαλαξίες και χάρη στις ακούραστες προσπάθειές της πιστοποιήσαμε ότι η ορατότητά μας και το καθεστώς οντολογικής μας υπόστασης αποτελούνται από την μειοψηφία των συμπαντικών υλικών. 

H Vera Rubin δεν ελήφθη υπόψιν για Νόμπελ. Η Vera Rubin εργάστηκε σ’έναν ερευνητικό σταθμό στον οποίο  δεν υπήρχε τουαλέτα για γυναίκες. Η Vera Rubin έκοψε ένα χαρτί σε σχήμα φούστας, το κόλλησε στην πόρτα μιας τουαλέτας και είπε “τώρα υπάρχει”.

Την λένε Gertrude B. Elion και είναι βιοχημικός και φαρμακοποιός. 

Γεννήθηκε το 1918 και έκανε τ’ αδύνατα δυνατά για να πετύχει τις φιλοδοξίες της. Όταν ο παππούς της πέθανε από καρκίνο αποφάσισε να γίνει γιατρός. Αφότου σπούδασε Χημεία προσπάθησε να βρει δουλειά. Κανείς δεν την έπαιρνε στα σοβαρά. Γύρω της σα σύννεφο, μια τεράστια αμφισβήτηση. Γιατί μια γυναίκα θέλει να δουλέψει στο χώρο; 

Απόρριψη στην απόρριψη, παίρνει μια απόφαση. Δουλεύει αμισθί σ’ εργαστήριο. Παράλληλα γίνεται δασκάλα σε δημόσιο σχολείο για να πληρώνει τα έξοδά της. Υπό αυτές τις συνθήκες απλήρωτης εργασίας και δεύτερης δουλειάς, καταφέρνει μαζί με τον George Hitchings, να κάνει επανάσταση. Ανακαλύπτουν έναν καινούργιο τρόπο προσέγγισης του πώς φτιάχνεται ένα φάρμακο. Αντί να κάνουν δοκιμές φαρμάκων απέναντι σε κύτταρα, εξετάζουν τα ίδια τα κύτταρα. Κατασκευάζουν έτσι φάρμακα όχι στα τυφλά αλλά προσαρμοσμένα στα προβληματικά κύτταρα που ήθελαν να καταστρέψουν. 

H μέθοδος αυτή αλλάζει το πρόσωπο της ιατρικής. Συμβάλλει στην ανακάλυψη της “μερκαπτοπουρίνης”, ενός φαρμάκου που έδωσε πίσω τη ζωή σε χιλιάδες παιδιά με λευχαιμία. Συνέβαλε επίσης στην δημιουργία φαρμάκων κατά της μαλάριας, της ρευματοειδούς αρθρίτιδας, του έρπητα και ένα σωρό άλλων. 

Η ίδια γυναίκα, αυτή που απέρριψαν από προγράμματα, αυτή που έπρεπε να δουλεύει τσάμπα για να κατευθυνθεί προς τους στόχους της, αυτή που έπρεπε ν’ αλλάξει τον κόσμο με τα λεφτά της δεύτερης δουλειάς της, είναι αυτή της οποίας η μέθοδος οδήγησε στην ανάπτυξη του πρώτου αντιρετοϊκού φαρμάκου στον κόσμο: όταν έφευγε απ’ το σχολείο, άνοιγε το δρόμο για τη θεραπεία του AIDS. 

Δεν γράφω γι’ αυτές τις γυναίκες για να πω ‘κοίτα τι πέτυχαν’. Ούτε γράφω γι’αυτές για να τις θέσω δασκαλίστικα ως παραδείγματα και να μεινει μια επίγευση ‘αν προσπαθήσεις μπορείς’.

Γράφω γι ‘αυτές που φάνηκαν και πέτυχαν για να υπονοήσω τον αριθμό όσων προσπάθησαν, έφτυσαν αίμα, έκλαψαν σ ’ένα θρανίο όταν δεν κοιτούσε κανείς, σε μια τουαλέτα, έκλαψαν στο σπίτι τους νιώθοντας στον οισοφάγο τους την αδικία που υπομένουν, ηταν ευφυεις, ικανες, μεθοδικές, ταλαντούχες ωστόσο γυναίκες. 

Κάθε μία που τα κατάφερε έχει πίσω της μια ιστορία που αν τη διαβάσουμε δεν θα δούμε τόσο ένα παράδειγμα προς μίμηση αλλά ένα σύστημα προς αποφυγή.

Γραφω γι’αυτες τις ηρωίδες της συγχρονης επιστημης για να υπογραμμίσω ότι θα ηθελα πολυ να μην χρειαζεται να εχεις ηρωισμό και ακούραστο θάρρος, αδιάκοπο κουράγιο για να είσαι επιστημόνισσα. Για να εξηγήσω ότι πίσω απ’αυτές υπάρχουν χιλιάδες που δεν σπούδασαν, που στο γυμνάσιο πίστεψαν ότι ναι, τα κορίτσια δεν κάνουν για την επιστήμη. Που πήγαν θετική και τους είπαν να πάνε καλύτερα οικονομικά ή θεωρητική. Που έφτασαν να κάνουν το διδακτορικό τους στη Χημεία, τα Μαθηματικά, την Φυσική, την Ιατρική και απλώς τα’φτυσαν. Όχι απ’τη δουλειά ή το βάρος ή την έρευνα. Τα’φτυσαν απ΄τη διαρκή αμφισβήτηση, την ειρωνεία, τα λιγότερα λεφτά, την σαδιστική συμπεριφορά, την σεξουαλική παρενόχληση, την υποτίμηση και είπαν  “ας πάει στο διάολο, δεν αξίζει”.

Μια γυναίκα που θέλει ν’ασχοληθεί με την επιστήμη, μπορεί να είναι απλώς μια γυναίκα που θέλει ν’ασχοληθεί με την επιστήμη. Μπορεί να θέλει να έχει μια δουλειά μ’ένα ωράριο και να μην θέλει να κάνει φεμινιστική επανάσταση σε κάθε βήμα της καριέρας της. Μπορεί να θελει να κανονίσει τη ζωή και τη δουλειά της χωρίς ν’αφιερωθεί με όλο της το είναι. Πόσοι και πόσες θέλουμε ν’αφιερωθούμε με όλο μας το είναι στην εργασία μας; 

Κι επειδή θέλει μόνο να γίνει επιστημόνισσα και τίποτα από όλα τ’άλλα μπορεί και να μη γίνεται ποτέ. Ξέρετε τι σκέφτομαι περισσότερο από την ατομική ματαίωση κάθε γυναίκας που δεν ακολουθεί την κλίση της λόγω σεξισμού; To μέγεθος της εξέλιξης που δεν έχει γίνει και δεν θα γίνει και δεν θα βιωθεί επειδή η ανθρωπότητα έχει αποκλείσει το μισό της δυναμικό από τους χώρους της επιστήμης. 

Η ματαίωση πιστεύω είναι αίσθημα με ποιότητα διαχειρίσιμη απ’το άτομο που τη βιώνει. Η ανεπίστρεπτη απώλεια απ’την άλλη, η γνώση ότι η ανθρωπότητα δεν είναι αυτή που θα μπορούσε να είναι αν απλώς δεν απέκλειε το μισό της πληθυσμό απ’την επιστήμη, είναι ένα αίσθημα, ελπίζω για όλες και όλους, εντελώς αδιαχείριστο. 

Ακολουθήστε την Α,ΜΠΑ; στο Google News